`Banken hebben euro misbruikt'

De Nederlandse banken gaan het wisselen van vreemd geld goedkoper maken. In ruil daarvoor staakt de Europese Commissie haar onderzoek naar mogelijke prijsafspraken. Maar het grensoverschrijdende betalingsverkeer ,,blijft te duur''.

,,Ik denk dat de banken buitengewoon slim zijn geweest. We hebben gewoon teveel betaald.'' Europarlementariër en parlementsrapporteur Karla Peijs constateert, net als de Europese Commissie, dat banken de invoering van de girale euro in 1999 hebben misbruikt om flink te verdienen aan het wisselen van contanten uit landen van de eurzone. Sommige verhoogden zelfs hun tarief, terwijl het koersrisico door de muntkoppeling nul is.

Peijs is dan ook teleurgesteld en verbaasd dat `Brussel' gisteren besloot het onderzoek naar kartelpraktijken van Nederlandse en Belgische banken te staken, nadat deze tariefsverlagingen toezegden. De winst van de banken is binnen en er komen geen Europese boetes. Bovendien kost de tariefsverlaging de banken weinig, want na 1 januari 2002 zou door de komst van de euromunten en eurobiljetten toch niet meer hoeven te worden gewisseld in de eurozone. ,,Het vertrouwen van de burgers in de euro heeft een deuk opgelopen, omdat was gezegd dat vanaf 1999 wisselen goedkoper zou worden'', constateert Peijs.

De CDA-afgevaardigde – als rapporteur voor het Europarlement over het betalingsverkeer goed op de hoogte van de bankpraktijken waarschuwt ook voor een nieuw gevaar: banken hanteren zeer hoge tarieven voor kleinere grensoverschrijdende betalingen. De Europese Commissie en de Europese Centrale Bank (ECB) willen vanaf 1 januari 2002 één `gemeenschappelijk betalingsgebied' van eurolanden, waarin grensoverschrijdende betalingen bijna net zo snel en goedkoop zijn als binnenlandse transacties. Maar daarvan komt nog weinig terecht.

De Europese Commissie staakte gisteren de kartelprocedures tegen ABN Amro, de Postbank, GWK, Fortis Bank en de Belgische ING-dochters BBL en Private Kas Bank. De banken hadden aangeboden hun tarieven te verlagen en sommige zullen later dit jaar niets meer in rekening brengen. ,,Het is beter een direct en concreet voordeel te hebben voor de consument dan een voordeel voor de kas van de EU over een aantal jaren'', zei de woordvoerster van Eurocommissaris Mario Monti (Mededinging). ,,Klanten krijgen nog vóór het begin van de zomervakantie een goedkopere concurrerende dienst aangeboden.'' Een aantal van de in 1999 gestarte onderzoeken van de Europese Commissie bij 120 banken in zeven lidstaten loopt nog wel door.

Intussen constateerde Eurocommissaris Frits Bolkestein (Interne Markt) eind vorig jaar tijdens een bijeenkomst met de banksector dat de tarieven voor grensoverschrijdende kleinere betalingen in de eurozone ,,veel te hoog'' zijn. Volgens een rapport van de ECB (september 2000) werden voor een transfer van 100 euro tarieven van 8,15 tot 25,61 euro door de banken gerekend. Bovendien moest in een kwart van de gevallen ook de begunstigde nog eens 3 tot 10,8 euro kosten betalen. Dit is in strijd met de Europese richtlijn over grensoverschrijdende betalingen (1997), die ontvangende banken verbiedt kosten te berekenen. De banken hadden in ruim 5 procent van de gevallen zeven of meer werkdagen nodig voor transacties, terwijl het maximum in de richtlijn zes werkdagen is.

De ECB is volgens het Europees Verdrag verantwoordelijk voor een goed functioneren van betalingsystemen in de eurozone. Voor grote transacties bestaat al langer TARGET. De Europese Bank Associatie (EBA) werkt nu aan het zogenoemde STEP-I systeem voor betalingen onder 12.500 euro. Maar volgens het recente jaarverslag van de ECB hebben zich nog slechts 21 banken voor STEP-I gemeld. Een veel ernstiger probleem is volgens de Europese consumentenorganisatie BEUC echter het ontbreken van een pan-Europese interconnectie tussen banken, waardoor STEP-I geen echte oplossing biedt. ,,Daar gaat nog jaren overheen'', zegt beleidsmedewerker Dominique Forest. ,,Er zijn geen standaarden voor directe en automatische betalingsinstructies.''

De ECB wijst zelf op de forse investeringen die banken moeten doen in betalingsinfrastructuur. Het feit dat Europese betalingen in aantal minder dan één procent zijn van de binnenlandse betalingen is natuurlijk ook geen prikkel. ,,Maar dat is het probleem van de kip en het ei'', zegt Europarlementariër Peijs. ,,Zolang de transfers duur zijn, zal een Nederlandse vader zijn in Parijs studerende zoon geen geld via de bank sturen.''

Eurocommissaris Bolkestein hoopt dat de concurrentie en de techniek hun werk doen. Maar volgens de consumentenorganisatie BEUC laten de kartelpraktijken van de banken bij het wisselen van contanten zien dat hiervan weinig valt te verwachten. Beleidsmedewerker Forest wijst op een eerder besluit van Europay (creditcard-organisaties) om vanaf 1 januari 2002 eurocheques, die een goedkoop alternatief voor banktransfers zijn, niet langer te garanderen. ,,Ze verdienden er te weinig aan.''

De ECB komt pas begin volgend jaar met een evaluatie. Volgens Forest zouden er dwingende Europese regels met duidelijke deadlines moeten komen. De huidige Europese richtlijn biedt volgens hem te veel ruimte aan de banken. Europarlementariër Peijs kondigt ,,veel lawaai'' van het parlement aan om alle betrokkenen tot meer actie te bewegen. ,,Maar ik vrees het ergste''.