Utrechtse scholen willen zichzelf ontzuilen

Drie verzuilde scholen in een allochtone wijk willen samengaan in een samenwerkingsschool. Maar tussen droom en daad staan wetten in de weg. ,,Om wiens belang gaat het hier?''

Als de middagpauze is afgelopen vullen drie schoolpleinen zich met moeders en kinderen. Voor de ingang van basisschool De Zeven Gaven houden drie Marokkaanse moeders stil. ,,Deze school is goed. Goed onderwijs'', zegt een van hen, staccato pratend. ,,En katholiek. Maar goed onderwijs is belangrijker.''

Gebroederlijk staan ze naast elkaar in de vrijwel geheel allochtone wijk Kanaleneiland-Noord in Utrecht. Basisschool De Panda (openbaar), basisschool De Zeven Gaven (katholiek) en de Lukasschool (protestants), alledrie `zwarte' scholen. Meer dan 95 procent van de leerlingen is allochtoon en heeft meestal een islamitische achtergrond. ,,We stoeien al jaren met de invulling van ons onderwijs'', vertelt directeur Harry Bloemen van de Lukasschool. ,,Je wilt de letters PC niet van de gevel halen, maar je wilt ook dat de kinderen zich thuis voelen.''

Over één ding zijn de directeuren van de basisscholen het in ieder geval eens: het zou mooi zijn als ze erin zouden slagen één multireligieuze school te stichten op de plek waar nu nog drie verzuilde scholen staan. ,,Een gekke situatie, de identiteit van de school is de ouders vaak om het even'', vertelt directeur Johan Bosma van openbare basisschool De Panda.

Er komt een kans. De gemeenteraad van Utrecht spreekt zich binnenkort uit over de bouw van de zogenoemde `forumschool' Hart van Noord op de plaats waar nu de drie basisscholen staan. Een ambitieus project met plaats voor naschoolse opvang, sportvoorzieningen, muziekles en nascholing. Wethouder R. Verhulst (CDA, onderwijs): ,,We moeten zeker 40 à 45 miljoen gulden bij elkaar schrapen.'' Onder meer door de verkoop van aandelen, die 14 miljoen gulden moet opleveren, wil de gemeente het geld bijeen krijgen.

Volgens de voorlopige plannen blijven de scholen alledrie zelfstandig. Merkwaardig, vindt de fractie van GroenLinks in de Utrechtse gemeenteraad. De partij heeft wethouder Verhulst gevraagd in te grijpen. Raadslid en oud-wethouder van onderwijs Jan van Leijenhorst: ,,Drie verzuilde scholen in een allochtone wijk, dat is niet meer van deze tijd. Bovendien verloopt het project van de forumschool moeizaam nu de vertegenwoordigers van drie scholen het eens moeten worden. Het gaat er nu om wie de mooiste ingang krijgt.''

Van Leijenhorst pleit daarom voor de stichting van één multireligieuze school. ,,Ouders en leerlingen hebben niet gevraagd om verzuild onderwijs. Die zijn gebaat bij een eenduidige en goede school.'' Een prima idee, vinden de scholen. Directeur Bloemen: ,,Waarom zou je elkaar de tent uit concurreren?'' Toch staat de wet verdere samenwerking in de weg, tot teleurstelling van de scholen zelf. Graag zouden zij een zogenoemde `samenwerkingsschool' stichten, waarin openbaar en bijzonder onderwijs samengaan onder één bestuur. Formeel is zo'n verbond echter onwettig. Artikel 23 van de Grondwet verbiedt dat openbare scholen (die onder verantwoordelijkheid van de gemeente vallen) en bijzondere scholen (die meestal worden bestuurd door een stichting) fuseren. Willen zij dat doen, dan moet één van de scholen zich `bekeren' tot de andere zuil. Dus óf openbaar óf bijzonder.

En zo'n fusie zit er niet in. Twee van de drie scholen zouden zichzelf moeten opheffen. Als de scholen dus zouden besluiten openbaar te worden, zouden de katholieke en protestantse schoolbesturen een school kwijtraken. En daar is natuurlijk geen denken aan, aldus directeur Bloemen van de protestantse Lukasschool. ,,Het bestuur wil de school hoe dan ook intact laten. Samenwerking met de katholieke school is wat eenvoudiger, maar met het openbaar onderwijs ligt dat veel lastiger.'' Jammer, vindt hij. ,,Om wiens belang gaat het hier? Om de kinderen toch?''

In Nederland bestaan al wel samenwerkingsscholen, zij het nog altijd zonder wettelijke goedkeuring. Een telling van het ministerie van Onderwijs uit 1996 toonde aan dat er in Nederland al 87 waren. ,,De samenwerkingsschool is een maatschappelijke realiteit'', vindt ook staatssecretaris Adelmund (PvdA, Onderwijs). Ook de Onderwijsraad, het adviesorgaan van de bewindsvrouw, adviseerde in januari 2000 de Grondwet aan te passen, om in uitzonderingssituaties de vorming van samenwerkingsscholen toe te staan.

Evenals haar voorgangers en partijgenoten Wallage en Netelenbos wil Adelmund echter verder gaan. Zij wil de samenwerkingsschool snel een wettelijke basis geven. Daarbij ondervindt zij echter hinder van de christelijke kamerfracties, die vrezen voor `uitholling' van het duale onderwijsbestel. Ook de Vereniging voor Openbaar Onderwijs (VOO) en de christelijke Besturenraad zijn kritisch. De VOO vreest dat gemeenten straks voor bijzonder onderwijs gaan zorgen, de Besturenraad is bang voor een nieuwe fusiegolf, die aangemoedigd wordt door het ministerie.

De overheid gedoogt samenwerkingsscholen, weet ook directeur Bosma van openbare basisschool De Panda. ,,Maar wij zijn er om les te geven, niet om de randen van de wet te verkennen.''

Hoe dan ook, een Grondwetswijziging zal nog wel enige tijd op zich laten wachten en zal waarschijnlijk te laat komen voor Hart van Noord. Wethouder Verhulst heeft andere prioriteiten. ,,Interessante discussie, maar het lijkt me een zaak voor de besturen. Zolang het geen leerfabriek van duizend leerlingen wordt, vind ik het prima.''