Neem geen goedkope charter naar de Turkse zon!

Dit kan ervan komen als je op het laatste moment een vlucht naar de warme Turkse zon in de meivakantie boekt. Dan kan het zijn dat je reisorganisatie nog een extra vlucht heeft weten te kopen bij een onbekende chartermaatschappij om maximaal te profiteren van de huidige stormloop op Turkije. Dan kan aan het slot van de vakantie de vertrekhal op de begane grond van de luchthaven van Istanbul, zo tussen gate 301 en gate 308, voor 24 uur je woning worden. Dat went, althans voor de meesten. Dan kun je ook in een vliegtuig terechtkomen dat twee keer door motorproblemen gedwongen naar die luchthaven terug moet. Dat went niet.

Althans niet voor de 162 Nederlanders, inclusief deze redacteur, die zaterdag met vele uren vertraging in de Boeing 737 van de Turkse chartermaatschappij Eurosun Airlines (een jaar geleden nog Air Rose) naar Schiphol zouden terugvliegen. Zij bezetten het toestel na de tweede landing om te verzekeren dat ze niet nog een derde keer in een vliegtuig zouden worden gepropt dat die dag niet erg omhoog wilde. Het lukte uiteindelijk, maar pas úren nadat de bezetting was opgeheven in ruil voor beloften die keer op keer weigerden te worden ingelost.

,,Message for room no 56: uw vertrek is vastgesteld op zaterdag 05 mei 03.30 uur. Wij wensen u een voorspoedige thuisreis'', aldus de fax waarin Litoral Travel, de lokale agent van de Rotterdamse reisorganisatie Grandair Tours aan de Turkse kust, donderdag tussen de regels door meedeelde dat de vastgestelde terugvlucht van Izmir naar Schiphol bijna 12 uur vertraging had opgelopen. Het kwam niet eens als verrassing: de heenvlucht had acht uur vertraging, en ook toen was het resultaat dat een oncomfortabele nacht moest worden gereisd. Grandair had in zijn brochure Wonderful Times with Grandair trouwens ook meegedeeld dat met bekende luchtvaartmaatschappijen als Transavia en Air Anatolia werd gevlogen. Onder voorbehoud natuurlijk.

Vlucht ESN 351 vertrok precies op zijn vertraagde schema. Maar bijna direct werd duidelijk dat de rest niet volgens plan verliep. Het toestel maakte ook voor ervaren luchtreizigers ongebruikelijke geluiden en won slecht hoogte. Het kwam als een opluchting dat de gezagvoerder wegens compressieproblemen een landing aankondigde in Istanbul.

In de onderste vertrekruimte van de glanzend-nieuwe luchthaven van Istanbul meldde het mededelingenbord van gate 301 urenlang dat vlucht ESN 351 om 5 uur 50 zou vertrekken. Oproepen tot boarding werden trouw maar vruchteloos opgevolgd met last calls. Passerende autoriteiten verzekerden desgevraagd dat het toestel zo zou vertrekken dan wel gerepareerd werd of dat monteurs juist onderweg waren.

Uren later werden de reizigers inderdaad opnieuw geïnviteerd om aan boord te gaan. Maar het was nog steeds mis, en nu groeide angst. Het stotteren van de gezagvoerder toen hij eens temeer de terugkeer naar Istanbul aankondigde, was waarschijnlijk te wijten aan zijn gebrekkige Engels, maar kwam over als aarzeling om het komende neerstorten bekend te maken. De maaltijden die de zenuwachtige stewardessen de passagiers letterlijk de schoot wierpen tijdens het cirkelen boven Istanbul waren kennelijk bedoeld als geruststelling maar proefden naar galgenmaal. Een jonge buurman zat verstild in zijn stoel; tranen drupten gestaag omlaag.

Tegelijk broeide de opstand: in dit toestel wilde niemand meer terug. Voor de bezetting van het toestel na de landing was een half woord voldoende. De passagiers hadden één eis: een ander toestel voor de terugreis. De verbijsterde autoriteiten beloofden dat, trokken dat weer in, zeiden dat het heel moeilijk was, dreigden met de politie, zetten de airconditioning van de Boeing uit. Uiteindelijk vertrokken de reizigers weer naar hun plekje rond gate 301 met de belofte dat iedereen zijn best zou doen.

Daarmee was de mallemolen op gang gekomen van stelselmatig niet nagekomen beloften een ander toestel, maaltijden, een hotel, een kinderwagen – en geruchten vooral over vertrektijden: nú, over een paar uur, zondagmiddag, van zeer imaginaire vliegtuigen. In de tussentijd probeerde iedereen zo goed en zo kwaad hij kon te overleven – soms letterlijk, een suikerpatiënte dreigde in coma te raken door gebrek aan het juiste voedsel. De cafetaria beschikte vooral over een ruime voorraad marsrepen tegen fantasieprijzen; het fruit achter het glas bleek van plastic.

De Meest Energieke Peuter Aller Tijden veranderde haar moeder, die voortdurend achter haar aan moest rennen, in een wrak. Een tiener had de tijd om alles wat los en vast zat te tellen: 11.700 tegels op de vloer, 836 stoeltjes (één zitje), 104 treden op de roltrap. En heel langzaam werd de vertrekruimte een soort vluchtelingenkamp, waar èchte vertrekkers niet meer thuishoorden.

Zo werden de 162 Nederlanders langzaam murw gemaakt voor een compromis. De mededeling dat hun oude toestel nu echt was gerepareerd, onder toezicht van Turkish Airlines en de KLM, geloofde niemand. Maar tegelijk werd duidelijk dat er geen toestel van een andere maatschappij gevonden wilde worden.

Het was allang avond geworden toen de manager van Eurosun zelf eens langskwam en een terugvlucht met de andere Boeing 737 van zijn maatschappij suggereerde. Hij wilde zelf wel meevliegen als dat de passagiers geruststelde.

Het stelde hen allerminst gerust. Maar de marsrepen raakten uitgewerkt en de tweede doorwaakte nacht brak aan. Om 22 uur gingen de passagiers in overgrote meerderheid met het aanbod akkoord. Om 22 uur 30 kregen zij een warme maaltijd met één drankje aangeboden.

Zondagochtend om 3 uur 30 vertrok de andere Boeing 737 van Eurosun naar Amsterdam. Drieeneenhalf uur later kwam het toestel daar ook aan.