Bomauto's op Kunstenfestival Brussel

Het KunstenFESTIVALdesArts 2001 in Brussel beslaat alle artistieke genres. Opmerkelijk is de intimiteit van de voorstellingen en de aandacht voor geschiedenis: bomauto's uit Libanon en een castratenjongen uit Mexico.

Verspreid over de stad Brussel liggen tweeëntwintig locaties, waar het internationale KunstenFESTIVALdesArts 2001 plaatsvindt. Geheel afgaand op haar intuïtie reisde directeur Frie Leysen de afgelopen tijd door Europa, Azië, Noord- en Zuid-Amerika, het Midden-Oosten. Haar uitgangspunt is even eenvoudig als helder. Ze wil dat in het theater de toeschouwers `persoonlijke verhalen worden aangereikt als een kleinood'. Niet `the best of...' arrangeerde ze, maar vaak onbekende theatermakers die zich laten inspireren door de kleinste kring die iedereen kent: de eigen familie.

Een van de openingsvoorstellingen had niets met het reguliere theater van doen, het was een lezing door de uit Beiroet afkomstige kunstenaar Walid Ra'ad. Hij is gefascineerd door de Libanese burgeroorlogen die gedurende bijna twee decennia de stad vernietigden. Zijn lezing, eerder een performance, is getiteld Already been in a Lake of Fire gevolgd door Secrets in the Open Sea. Ra'ad, onderdeel van een groep die zich de Atlas Archive noemt, kreeg via via notebooks en ander materiaal ter beschikking, waarin de recente geschiedenis van Libanon werd vastgelegd. Zo stelde een historicus een reeks samen van uitgeknipte auto`s, Volvo's, Fords en Peugeots, die hij op grote vellen papier plakte.

Het zijn niet zomaar ready mades. Elke wagen symboliseert hetzelfde model dat tijdens de burgeroorlog een bom in zich borg. In totaal deden 145 auto's dienst als bomb car. Met alle gevolgen vandien. Door die auto's als levensgevaarlijk materiaal te isoleren en daardoor als kunstvorm te beklemtonen, laat Ra'ad iets zien van de tragedie van een burgeroorlog. Libanese volwassenen en kinderen waren extra op hun hoede als ze een auto zagen staan zonder nummerbord. Had je eenmaal gezien dat een grijze Volvo of groene Peugeot explodeerde, dan kreeg je elke keer als je die wagen zag koude rillingen.

Onder het puin van een ingestorte flat vond iemand grote blauwe monochromen. Het is onbekend wie ze maakte. Schrijnend aspect waren de fotootjes van groepen mensen die de anonieme kunstenaar eronder had geplakt. Bij nader inzien bleken dat mensen te zijn die in dezelfde jaren als de burgeroorlog dood in de Middellandse Zee werden gevonden. Vandaar de saillant-poëtische titel: Geheimen in de open zee. Op deze manier herdenkt de Atlas Archive Group alsnog deze vergeten drenkelingen in de blauwe zee.

Stond Walid Ra'ad met de historische kunstwerken in een sobere, academische entourage, de uit Mexico City afkomstige regisseur Claudio Valdés Kuri mengt tal van stijlen door elkaar in een exuberant geheel. Met La Historia de `los Castrati' geeft hij een theatraal overzicht van de lotgevallen van de castraten, van hun grootse triomfen in het begin van de zeventiende eeuw tot aan 1922 toen de laatste stierf. De historie van deze virtuozen ofwel sopraanzangers is een wonderlijk en ook afschuwelijk verhaal. Vanwege hun stem werden de castraten verheerlijkt.

Zoals Kuri theater maakt, is in Nederland onbekend. Het is overrompelend, heftig, soms op pathetische wijze theatraal, rijk aan beelden, kostuums en bizarre transformaties. Aan de hand van ingrijpende gebeurtenissen in de wereldgeschiedenis neemt het gezelschap ons mee in een reis door de tijd. Clowneske figuren, types uit de commedia dell'arte, Napoleon, muzikanten vertellen elk hun verhouding tot de castraten. Hoofdrolspeler is een castraat zelf, een dik jongetje (wat gebruikelijk was) die onwaarschijnlijk hoge vocale capriolen kan uithalen. Naar verluidt is zijn sopraanstem het gevolg van een ongeluk.

De voorstelling eindigt met de stem van de laatste castraat Alessandro Moreschi, een geluidsopname uit 1904. Ondertussen waren de castraten gedoemd en stierven ze eenzaam op zolderkamers. Hun tijd is voorbij. Moreschi zingt Ave Maria van Gounod en zijn stem is inderdaad van een immateriële allure. De spelers zijn van het podium verdwenen, op die ene treurende zanger na. Een beeld van grote verlorenheid. Het is een zeldzame belevenis een historisch verhaal zo individueel en fantasierijk vertolkt te zien. En wat een goede keuze, en ook moed, van het KunstenFESTIVALdesArts deze voorstelling uit te nodigen. In Brussel bestaat volop orginaliteit.

KunstenFESTIVALdesArts, 4-26 mei, Brussel. Inl. (0032-2) 219 07 07 of www.kunstenfestivaldesarts.be