Verjaarsfeest

Niemand ontkomt er aan dat hij slechter gaat schaken als hij oud wordt, ook Viktor Kortchnoi de Onverwoestbare niet. Ooit was hij tweede van de wereld, nu 41ste.

Nog steeds lang niet slecht. Als hij indertijd niet Zwitserland boven Nederland had verkozen als woonplaats, zou hij er nu op zijn zeventigste de tweede Nederlander mee zijn, achter Loek van Wely.

Wat we bewonderen is niet alleen de speelkracht, maar ook het vermogen om nog steeds plezier aan het schaken te beleven.

Grootmeester Jaques Mieses was al ver in de tachtig toen hij een toernooipartij speelde tegen een van de gebroeders Van Foreest – of het Jonkheer Dirk of Jonkheer Arnold was weet ik niet meer – die nog een paar jaar ouder was dan hij. Mieses won en riep blij: ,,De jeugd heeft getriomfeerd!''

De meest indrukwekkende grijsaard in de schaakgeschiedenis blijft Emanuel Lasker. Hij was 65 jaar en had negen jaar niet geschaakt toen hij Duitsland verliet nadat de nazi's aan de macht waren gekomen. Toen moest hij weer toernooien spelen om geld te verdienen.

Zijn beste resultaat tijdens zijn tweede jeugd was Moskou 1935, met twintig deelnemers. Lasker werd er derde, een half punt achter de winnaars Botwinnik en Flohr en een half punt voor Capablanca.

Kortchnoi is door een statisticus tot de sterkste zeventigjarige aller tijden uitgeroepen en dat zal wel kloppen, maar de beste 66-jarige is ongetwijfeld Lasker.

In Zürich werd het afgelopen weekeinde het Viktor Kortchnoi Verjaars- toernooi gespeeld, een tweedaagse wedstrijd van rapidpartijen met 25 minuten bedenktijd per partij.

Behalve Kortchnoi waren er nog twee oude schakers onder de deelnemers, Wolfgang Unzicker (75) en Boris Spassky (64).

Spassky is niet iemand die nog steeds veel plezier aan het schaken beleeft. Hij heeft vaak laten weten dat het sterke paarden moeten zijn die hem naar het schaakbord kunnen trekken, maar nu liet hij zich toch overhalen.

Ach, de tijd heelt vele wonden. De laatste belangrijke wedstrijd die Spassky en Kortchnoi samen speelden was hun kandidatenmatch van 1977 in Belgrado, die rare match waarin Spassky, na een paar nederlagen in het begin, besloot om zijn zetten niet meer aan het bord te bedenken, maar in zijn rustkamertje. Kortchnoi ging het nadoen, zodat de toeschouwers naar een leeg podium keken waarop af en toe een schaker verscheen die een zet uitvoerde en zich dan weer achter de coulissen terugtrok.

De waanzin escaleerde, Spassky ging zijn zetten doen met een duikersbril op. Het hielp niet, hij verloor de match.

Wat had hem bezield? Na afloop zei hij dat hij in een boek over de match de schurkenstreken van Kortchnoi uit de doeken zou doen, maar dat boek verscheen niet en nu kwam hij op Kortchnoi's verjaarstoernooi. Eind goed, al goed.

De drie oude schakers plaatsten zich in Zürich allen bij de laatste acht die verder speelden volgens het knock-out systeem. Daarin werd Spassky uitgeschakeld door Short, Unzicker door Kramnik en Kortchnoi door Kasparov.

De finale was de match waarop de organisatoren gehoopt hadden, wereldkampioen Vladimir Kramnik tegen zijn voorganger Gari Kasparov. In de eerste partij kon Kasparov met wit Kramniks Berlijnse Muur weer niet slopen en in de beslissende tweede partij ging het zo:

Wit Kramnik-zwart Kasparov

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. Pg1-f3 d7-d5 4. Pb1-c3 d5xc4 5. e2-e3 a7-a6 6. Lf1xc4 b7-b5 7. Lc4-d3 c7-c5 8. a2-a4 b5-b4 9. Pc3-e4 Pb8-d7 10. Pe4xf6+ Pd7xf6 11. 0-0 Lc8-b7 12. d4xc5 Lf8xc5 13. Dd1-e2 Dd8-d5 14. Tf1-d1 Dd5-h5 15. h2-h3 Ta8-d8 16. Pf3-d4 Wit heeft de opening tam gespeeld en in het eindspel na 16...Dxe2 17. Lxe2 heeft zwart niets te vrezen. Maar zwart wil meer. 16...Dh5-d5 17. Pd4-f3 Ke8-e7 Ambitieus. 17...0-0 ging niet wegens 18. Lxh7+, maar hij had natuurlijk 17...Dh5 kunnen doen om te zien of wit remise door zetherhaling wil. 18. e3-e4 Mooi. Een pionoffer `op gevoel' dat kansen biedt doordat de zwarte koning in het midden staat. 18...Pf6xe4 19. Lc1-e3 Lc5xe3 20. De2xe3 Dd5-c5 21. De3-e1 Pe4-f6 22. Ta1-c1 Dc5-b6 23. Pf3-e5 Td8-d4 Dit is fout. Hij had 23...Pd5 moeten doen, om pion b4 nog een dekking te geven, maar na 24. Le4 zou wit zeker compensatie voor zijn pion hebben.

24. Ld3xa6 Een zeer fraaie combinatie, zeker voor een rapidpartij met 25 minuten bedenktijd. Nodig was het niet, want met 24. Pc4 zou wit een kaliteit winnen, wat waarschijnlijk door beide spelers over het hoofd is gezien. Na 24. Pc4 zou 24...Dc5 niet gaan wegens 25. Pe3 gevolgd door 26. Pf5+ 24...Td4xd1 Na 24...Lxa6 komt 25. Txd4 Dxd4 26. Pc6+ en na 24...Te4 25. Dd2 Txe5 wint wit zijn stuk door 26. Lxb7 met voordeel terug. 25. Tc1xd1 Lb7xa6 Na 25...Dxa6 26. Dxb4+ heeft wit beslissende koningsaanval. 26. De1xb4+ Db6xb4 27. Pe5-c6+ Ke7-f8 28. Td1-d8+ Pf6-e8 29. Pc6xb4 De stelling waar wit op aan heeft gestuurd. Hij blijft een stuk achter, maar zwarts stukken ziten in de klem. 29...La6-e2 Een betere verdedigingskans was 29...Lc4. 30. f2-f3 h7-h5 31. b2-b3 Nu wint wit zijn stuk terug en beslissen zijn vrijpionnen op de damevleugel. 31...Th8-h6 32. Kg1-f2 Th6-g6 33. Kf2xe2 Tg6xg2+ 34. Ke2-d3 Tg2-g3 35. a4-a5 Tg3xf3+ 36. Kd3-c4 Zwart gaf op.

In een eerdere ronde was Kortchnoi zo uitgeschakeld:

Wit Kasparov-Zwart Kortchnoi

1. e2-e4 e7-e6 2. d2-d4 d7-d5 3. Pb1-c3 Pg8-f6 4. Lc1-g5 Lf8-e7 5. e4-e5 Pf6-d7 6. h2-h4 Le7xg5 7. h4xg5 Dd8xg5 8. Dd1-d3 Pb8-c6 9. Pg1-f3 Dg5-g6 10. Dd3xg6 f7xg6 11. Pc3-b5 Ke8-e7 12. Pb5xc7 Ta8-b8 13. Pc7-b5 Pd7-b6 14. c2-c3 Lc8-d7 15. Lf1-d3 Pc6-a5 16. b2-b3 Ld7xb5 17. Ld3xb5 h7-h6 18. Pf3-h4 Th8-c8 19. Th1-h3 Dit moest goed worden uitgerekend, want het komt op een stukoffer neer. 19...g6-g5 20. Ph4-g6+ Ke7-f7

21. Th3-f3+ Kf7xg6 22. Lb5-d3+ Kg6-h5 23. Tf3-h3+ Kh5-g4 24. f2-f3+ Kg4-f4 25. Ke1-f2 g5-g4 26. g2-g3+ Zwart gaf op.