Teruggave oorlogskunst

In Amsterdam werd gisteren gediscussieerd over teruggave van oorlogskunst. Wellicht moet daarbij niet alleen worden gekeken naar juridische, maar ook naar morele gronden.

,,We zouden ons moeten schamen als er geen verandering komt in het teruggavebeleid voor oorlogskunst'', zei R. Ekkart, voorzitter van de commissie die het onderzoek naar de herkomst van de Nederlandse Kunst-collectie begeleidt. Op het symposium `Ondergedoken kunst', dat gistermiddag plaatsvond in het Stedelijk Museum in Amsterdam, werd gesproken over de vraag of musea en overheid wel genoeg hebben gedaan om de herkomst van kunstvoorwerpen vast te stellen en restitutie mogelijk te maken. Het symposium werd georganiseerd door het Stedelijk en het kunsttijdschrift Jong Holland.

In zijn inleiding maakte Ekkart de balans op van het onderzoek van Bureau Herkomst Gezocht. De NK-collectie omvat meer dan vierduizend objecten die na de Tweede Wereldoorlog uit Duitsland gerecupereerd zijn, waar ze terechtkwamen door vrijwillige of onvrijwillige verkoop, confiscatie of roof tijdens de oorlog. De collectie wordt nu beheerd door de Staat. De afronding van het herkomstonderzoek moet eind 2002 plaatsvinden, maar Ekkart onderstreepte dat ook dan het werk nog niet gedaan zal zijn: ,,Er zullen vele witte plekken blijven in de herkomstgeschiedenis.''

Wat betreft toegepaste kunst zoals keramiek, ongeveer de helft van de NK-collectie, is van slechts tien procent de herkomst duidelijk. Ekkart: ,,Met het overgrote deel van de toegepaste kunst zal niets gebeuren.'' Van dertig procent van de schilderijen kan ook geen sluitende herkomstgeschiedenis worden gegeven. De hoop is gericht op de reacties van potentiële eigenaars, maar die zijn tot nu toe, sinds het begin van het onderzoek in 1998, `uiterst gering in aantal', aldus Ekkart. Met de pas geopende website www.herkomstgezocht.nl moet daar verandering in komen.

Volgens het advies van de commissie-Ekkart, onlangs aangeboden aan staatssecretaris Van der Ploeg, moet de Nederlandse regering in de toekomst een ruimhartiger teruggavebeleid voeren. Voor de zomer zal de regering met een reactie komen op het advies. ,,We verkeren nu in een beleidloos intermezzo'', zei NRC Handelsblad-redacteur Lien Heyting, die de forumdiscussie leidde. Een ruimer teruggavebeleid is wenselijk, maar daarvoor moet een `alternatieve vorm van geschillenbeslechting' ontwikkeld worden, vond jurist Van Holte tot Echten. Daarbij zou naar men een voorbeeld kunnen nemen aan de Engelse rechtsspraak, die niet alleen juridische maar ook morele gronden laat meetellen.

Het Tweede-kamerlid Judith Belinfante (PvdA) meende dat het nieuwe beleid voor alle kunst zou moeten gelden, niet alleen voor kunst in rijksbezit. Ekkart bracht daar tegenin dat het regeringsbeleid hoogstens een voorbeeldwerking kan hebben, en niet dwingend kan zijn voor stichtingen en particulieren die oorlogskunst bezitten. Dat zou dus ook gelden voor de Stichting Boijmans van Beuningen, die de door de Amerikaan Eberstadt geclaimde tekening van Toorop in bezit heeft.

    • Martijn Meijer