Ik kan een teek uittrekken

Je hebt die ochtend een ruige wandeling gemaakt, je struinde door struiken, varens en hoog gras, en 's avonds bij het uitkleden zie je hem ineens zitten: een teek. Hij is bezig zich met zijn snuit vast te hechten in je lies, daar waar het vel zacht en warm is. Gelukkig zit hij nog niet vast; tussen je nagels kun je hem makkelijk lostrekken. Goed dat je hem op tijd zag!

Teken zijn kleine bloedzuigende mijten, diertjes verwant aan spinnen. Mensen hebben vooral te maken met de gewone of schapenteek (Ixodes ricinus). Voor de jaren tachtig waren het vooral lastige dieren, zoiets als muggen. Een vastgezogen teek was moeilijk te verwijderen en deed je het verkeerd dan bleef de kop in de wond zitten en had je nog maandenlang jeuk. Alle adviezen waren erop gericht om de teek er heel uit te krijgen, bijvoorbeeld door hem los te pesten met een hete sigaret of te `verdoven' met alcohol of slaolie.

Tegenwoordig wordt dat ten strengste ontraden. Twintig jaar geleden kwamen Amerikaanse onderzoekers er achter dat teken de overbrengers zijn van de ziekte van Lyme (naar het dorpje Old Lyme in Massachussets, waar de ziekte werd ontdekt). Deze ziekte, officieel borreliose geheten, is verwant aan syfilis en wordt veroorzaakt door de bacterie Borrelia burgdorferi.

De ziekte van Lyme verloopt in stadia. Het begint met een rode ring die zich enkele weken na de tekenbeet ontwikkelt. De ring, die soms enigszins jeukt maar vaak ook niet, is zoiets als een verfvlek in textiel: de rand is scherp en sterker gekleurd dan het midden. Het centrum zelf, de tekenbeet, is meestal weer wel rood ontstoken. Niet alle ringen zijn hetzelfde. Soms is de ring egaal rood of zijn er dubbele ringen. En helaas: soms is er geen rode ring of merk je hem niet op.

Het volgende stadium omvat gewrichtspijnen en zenuwaandoenigen. Het laatste stadium is een verergering hiervan met kreupelheid en hersenschade. Omdat de bacterie Borrelia burgdorferi in Europa in verschillende stammen voorkomt, zijn de verschijnselen niet eenvormig. Intussen zijn ook nog andere ziekten ontdekt die door teken worden overgebracht.

Wat raden de deskundigen je tegenwoordig aan als je merkt dat zich een teek in je huid heeft vastgezet? Waar het nu om gaat is te zorgen dat de teek niet zijn maaginhoud in de wond injecteert – dat doet hij als hij wordt verontrust met een hete sigaret, als hij wordt ingewreven met alcohol of olie. Ook is vastpakken met een gewone, platte pincet niet aan te raden: dan knijp je zelf de maaginhoud leeg in de wond.

Je hebt grote, kleine en hele kleine teken. De grote zijn de volwassen dieren met acht poten. Het vrouwtje is daarbij het grootst. Bij een hond kan ze zich volzuigen tot de grootte van een erwt. De kleine teken zijn nymfen (ook acht poten), en de hele kleine zijn de larven (zes poten). Alle stadia kunnen zich in de menselijke huid ingraven, maar je hebt het meest te maken met nymfen en volwassen dieren. Aanvankelijk zit de teek nog niet goed vast, maar na 24 uur ontwikkelt zich een zogenaamde cementlaag. Daarna kan de teek zich niet meer losmaken, al zou hij het willen.

Er zijn tegenwoordig speciale tekenpincetten in de handel. Dat zijn pincetjes waarbij alleen de punten bij elkaar komen, zodat je om het tekenlijf heen bij de kop kunt komen. Met een draaiende beweging wrik je de teek eruit. Een goede pincet is voor ƒ18,65 te bestellen bij Saag, de stichting Samenwerkende Artsen- en Adviesorganisaties in de Gezondheidszorg in Purmerend. Saag geeft ook een uitstekend foldertje uit over de ziekte van Lyme. De website (www.saag.nl) over Lyme is veruit de beste in Nederland.

Er zijn ook andere setjes in de handel, bij drogisten en buitensportwinkels. Het zijn niet altijd pincetjes, je hebt ook een soort vulpotlood waar geen stift maar een klein lassootje uitkomt. Dat lassootje doe je om de teek en schuif je aan om zijn kop. Bij nymfen lukt dit niet zo goed en bij larven al helemaal niet. Om los te maken is ook hierbij draaien het devies. Nadat de teek heeft losgelaten, ontsmet je de wond met 70 procent alcohol of met jodium.

Belangrijk is dat je de tekenbeet in je agenda of op een kalender noteert. Mocht zich de rode ring ontwikkelen, ga dan naar de dokter. Dan heb je Lyme. Groot is de kans daarop niet. De meeste tekenbeten blijven zonder gevolgen.

Wat moet je doen als je geen tekenpincet bij de hand hebt? Ga niet zitten knijpen en krabbelen (dan injecteert de teek zijn maaginhoud), maar haal de teek in één felle nagelkrab weg.