`Ik heb dat frikkerige wel in me'

Nooit kreeg een nieuwe quiz zo veel aandacht. En nog nooit was de keuze van de presentator zo'n onderwerp van speculatie. Vanaf zondag: Chazia Mourali in De zwakste schakel.

Wie past in de Armani naaldhakken van Anne Robinson? Wie evenaart haar ijzige blik en radde tong die zelfs de meest alledaagse woorden laat klinken als zweepslagen? Wie kan stijlvol beledigingen opstapelen en kandidaten de studio uitsturen op een toon die spontaan koude rillingen oproept? Voor de vaderlandse versie van de Britse kennisquiz The weakest link zocht RTL4 een Nederlandse tegenhanger van de vrouw die in de pers werd bestempeld als `Hitlers moeder' en `koningin van het kwaad'. En die vond de omroep in Volkskrant-columniste en AT5-journaliste Chazia Mourali. Zondagavond beleeft zij haar vuurdoop als presentatrice van De zwakste schakel.

,,Uiteraard refereer ik wel aan Anne Robinson maar ik wil absoluut geen kloon zijn'', zegt Mourali (1963), die in Londen `op cursus' ging om van Robinson de fijne kneepjes van het hogesnelheidssarcasme te leren. ,,Ik ga mezelf niet overschreeuwen om even hard als Anne te praten en ik zal ook geen collectie rare brilmonturen aanschaffen. Maar bepaalde dingen zijn een gegeven, zoals bijvoorbeeld de kleding. Het is een gestileerde rol, die speel je nu eenmaal niet in een paarse jurk met stippen. Maar het is ook een rol die dicht bij me ligt qua karakter. Als dochter van een lerares en een schoolmeester-achtige journalist heb ik dat frikkerige wel in me. Mijn legendarische zachtmoedigheid zal ik moeten onderdrukken, maar met discipline zal dat wel lukken.''

Uit de laatste opmerking blijkt dat Mourali in ieder geval over het vereiste gevoel voor ironie beschikt om de rol van Anne Robinson te spelen. Maar ze is ook de eerste om te erkennen dat de onwaarschijnlijke sterrenstatus van de vrouw die van beledigen haar beroep maakte gestoeld is op een ingewikkelde verzameling paradoxen. ,,Aan de ene kant is ze een enorme diva die in interviews ongegeneerd praat over de onderwaterspeakers in het zwembad van haar tweede huis en anderzijds draagt ze van die malle brilletjes. Ook dat strenge machtsvertoon is heel ongebruikelijk, zeker voor een presentatrice. Tegelijkertijd stelt ze zich door te provoceren kwetsbaar op. En in haar onberekenbaarheid heeft ze iets erotisch; er is altijd die spanning of ze een tik of een aai zal uitdelen.''

Ter voorbereiding van De zwakste schakel bekeek Mourali maandenlang trouw The weakest link, las ze de vuistdikke `formulebijbel' en maakte ze proefopnamen. Hoe dieper ze in de quiz dook, hoe groter haar fascinatie en enthousiasme werd. Een gesprek over het programma mondt dan ook al snel uit in een stortvloed van onstuimig over elkaar buitelende associaties over het vrouwelijke `über-ich' en theorieën over de cultuurgebondenheid van quizzen. ,,Dit programma kent zo veel lagen; het is gewoon niet des televisies. Het is een quiz maar ook een parodie op een quiz. Het vertolkt de verbazing over het succes van al die andere domme spelletjes maar is meteen een hardop grinniken over het eigen programma. Het is iets en de ontkenning van dat iets. Maar De zwakste schakel is nog meer. Het is een sportwedstrijd waarbij de spelers tegelijkertijd een team zijn en elkaars tegenstanders. Het is een sm-fantasie over straf, terug naar de schoolbanken en strenge juffen. En er zit een soap-element in. Je begint met negen ongeprofileerde deelnemers en heel snel vormen zich voorkeuren en antipathieën. Ik merkte het bij mezelf tijdens de proefopnamen. Dat ik al heel snel dacht `lozen!' of `alsjeblieft, niet hém nomineren'. Het is je reinste drama.''

Volgens Mourali tart De zwakste schakel bijna alle televisiewetten. ,,De wet van de intimiteit bijvoorbeeld, die voorschrijft dat de quizmaster een warme, betrokken persoon is die zijn arm om de kandidaten heenslaat. Die gezelligheid vervalt bij The weakest link en daardoor ontstaat een andere relatie tussen presentator en kandidaat. Het heeft iets opvoedkundigs, Anne Robinson als laatste hoedster van de beschaving. Het lijkt mij ook fantastisch om te kunnen zeggen `Reinout Oerlemans kent zijn Vondel niet'.''

Ook de mitrailleursnelheid waarmee de vragen worden afgevuurd, de onuitgesproken vooroordelen van de deelnemers aan de afvalrace en de arctische kilheid van het decor zijn grove overtredingen volgens het ongeschreven tv-wetboek. Maar het ergste is wel de dikke saus van ironie waarmee het programma is overgoten en die volgens de experts op tv niet werkt, al helemaal niet voor een Nederlands publiek. ,,Maar toch bestaat die traditie van ironie ook in Nederland'', stelt Mourali. ,,Kijk bijvoorbeeld naar Gerard Reve; ik heb het idee dat hij nog nooit een woord serieus bedoeld heeft. En ook op tv is het er: Arjan Ederveen, Jiskefet. Alleen in de vorm van een quiz is het iets nieuws, daar zal men aan moeten wennen.''

Van de vorm die haar eigen uitstraling moet aannemen, heeft Mourali nog geen uitgekristalliseerd beeld maar dat hoeft volgens haar ook niet. ,,In het begin waren we heel erg op zoek naar de flamboyante momenten, de scherpe reacties en sterke alliteraties. Maar het hart van het programma zit juist helemaal niet in die taalgrapjes die zo opvallen. Het staat ook met zoveel woorden in het handboek van de BBC. De vragen en de afvalrace, die eigenlijk heel schools zijn, vormen de basis. Als die kloppen dan staat het programma. De rest is bonus.''

Uiteraard is het vragengedeelte aangepast aan de Nederlandse context. In De zwakste schakel geen vragen over schapenrassen uit West-Sussex of wereldbekerwedstrijden van Tottenham Hotspur, maar ,,algemene kennisvragen die uit het hoofd beantwoordbaar moeten zijn''.

Over een knieval voor gemak en commercie wil Mourali niets weten. ,,Natuurlijk is het een show die kan worden geconsumeerd met chips en bier, maar het is ook entertainment waarvan je meer geniet met een goede encyclopedie bij de hand.''

De zwakste schakel, zondag, RTL4, 21.00-22.00u.