De man die het niet uit de hand liet lopen

Vleesvervangers, vaccinfabrikanten en Zeeuwse hotels profiteren van de MKZ-crisis. In het vijfde en laatste deel van een serie een andere winnaar: de minister van Landbouw.

,,Minister Brinkhorst. Die is de winnaar van de MKZ-crisis. Als er ten minste geen nieuwe gevallen van mond-en klauwzeer bijkomen.'' Jack Luiten, woordvoerder van land- en tuinbouworganisatie LTO-Nederland, houdt een slag om de arm – het sein veilig is elf dagen na de laatste besmetting nog niet gegeven - maar is gedecideerd in zijn oordeel. Sinds het virus zich op 21 maart openbaarde in Olst, is de teller van besmette bedrijven blijven staan op zesentwintig. Dat is meer dan in Frankrijk en Ierland - waar het virus na respectievelijk twee en één gevallen was ingedamd – maar de crisisbestrijding van de D66-minister lijkt effectief genoeg om een echte epidemie, zoals in Engeland, te voorkomen. Dat is dus de winst van Brinkhorst: dat het niet uit de hand is gelopen. Met hulp van de sector, voegt Luiten er aan toe: ,,Wij hebben in het begin moeten aandringen op een strenger vervoersverbod.''

Ook de Tweede Kamer pleitte vóór de uitbraak van MKZ voor een strenger vervoersverbod. Vooral de PvdA vond dat Brinkhorst niet hard genoeg optrad om de ziekte weg te houden. Toen dat inderdaad niet lukte, schortte de Kamer haar oordeel over het crisisbeleid evenwel op: eerst maar alle steun voor de minister om brand te blussen. Naarmate de weerstand tegen het preventief ruimen van dieren toenam, brak de gehele oppositie daarmee. CDA, GroenLinks, ChristenUnie, SGP en SP riepen de minister op tot mededogen met boer en dier, en tot het zoeken van alle ruimten en gaten in het Europese non-vaccinatiebeleid.

Brinkhorst manoeuvreerde mee: hij liet zich erop voorstaan `in zijn eentje' een Europese discussie over dat beleid ná de crisis los te maken en hield tegelijk vast aan het preventieve ruimen tijdens de crisis. Met de oppositie volgde af en toe een stevig robbertje woordgevecht (CDA'er J. Atsma: ,,De polarisatie is geheel aan de minister te wijten''), maar de paarse partners steunden hem. PvdA en D66 waren voorstanders van het ruimen, VVD hield zich strikt aan het opschorten van het oordeel: ,,We volgen het draaiboek waarmee ook de oppositie heeft ingestemd'', zegt woordvoerder G. Oplaat.

Achter het paarse MKZ-front schuilt geen diepe harmonie. Oplaat: ,,Wij zullen heel kritisch zijn. Vooral in de communicatie en bij de RVV (Rijksdienst voor de Keuring van Vee en Vlees, red.) is veel misgegaan''. Ook de PvdA is niet tevreden. Landbouwwoordvoerder H. Waalkens: ,, Er is een relatie tussen het niet direct hard ingrijpen en de verspreiding van het virus. Door de tussentijdse versoepelingen van het vervoersverbod, zoals voor geiten, is er ten minste een besmet bedrijf bijgekomen, in Oosterwolde.''

Belangrijk voor de winst- en verliesrekening is ook de discussie over de toekomst van de landbouw die MKZ heeft losgemaakt. Tijdens de varkenspest in 1997-'98 (ruim vierhonderd besmettingen, elf miljoen geruimde varkens), benutte toenmalige minister Van Aartsen de maatschappelijke weerstand tegen de varkensindustrie om een saneringswet voor de varkensstapel door de Kamer te jagen. Brinkhorst is bescheidener. Geen wetten tijdens de crisis dit keer, zelfs (nog) geen regeling voor het (vrijwillig) beëindigen van de tweeduizend geruimde of te ruimen bedrijven (veel melkveehouders, ruim tweehonderdduizend dieren). Wel een commissie onder leiding van SER-voorzitter H. Wijffels, die een maand heeft gekregen om een toekomstbeeld te schetsen voor een `gezonde' intensieve veehouderij in Nederland ,,in wereldperspectief''.

Het is de vraag of de minister van die commissie meer verwacht dan wat LTO haar deze week heeft gevraagd: voorstellen om de risico's op veeziekten te beperken door strengere regels voor diertransport en handel. Brinkhorst vertelt zijn ambtenaren steevast dat intensieve landbouw ,,niet op zich slecht is'': als de landbouwindustrie maar voldoet aan de eisen van maatschappij, milieu en de veterinaire- en voedselveiligheid. Het is een formule waarmee hij haast geen verlies kan oplopen - hoogstens kansen missen, zullen hervormers zeggen.

Laatste deel van een serie. Eerdere delen verschenen op 1, 2, 3 en 4 mei.