Seks, denkt het brein

Door de dood van Malcolm Bradbury, vorig najaar, is David Lodge (1935) overgebleven als de belangrijkste Engelse beoefenaar van het ooit zo florerende genre van de campusroman. Je zou kunnen denken dat de schrijver van Small World (1984) en Nice Work (1989) dat beseft; niet alleen publiceert hij na enkele buiten Academia gesitueerde boeken weer een roman over een universiteit in de Britse provincie, ook lijkt de hippe en overspelige hoofdpersoon van Thinks... als twee druppels water op de titelheld van Bradbury's beroemdste roman The History Man (1975).

De titel van Thinks... – en ook de felgekleurde kaft van Lodge's twaalfde roman – verwijst naar de speciale tekstballonnen in stripverhalen waarin je kunt lezen wat de personages denken. Toepasselijk, want na de literatuurwetenschap (in onder meer Small World) is het nu de studie van het menselijk bewustzijn (`the last frontier of scientific enquiry') die door Lodge op de korrel wordt genomen.

Zijn hoofdpersoon, de filosoof Ralph Messenger, is op de vleugels van zijn charisma zowel directeur van een prestigieus onderzoekscentrum aan de (fictieve) Universiteit van Gloucester als vaste gast van populair-wetenschappelijke tv- en radioprogramma's. Voor diepgaand onderzoek heeft hij het te druk, ook al omdat hij bijna dwangmatig vrouwen verleidt, maar in verloren uurtjes registreert hij zijn eigen stream of consciousness op een cassette, in een poging uit te vinden hoe het menselijk denkproces in elkaar zit.

De transcripties van Ralphs – voornamelijk door seks beheerste – gedachten worden in Thinks... afgewisseld met de dagboekaantekeningen van Helen Reed, een schrijfster èn jongbestorven weduwe uit Londen die in Gloucester een semester creative writing komt geven en willens nillens door Ralph wordt ingepalmd. Omdat Lodge aan deze twee methodes van vertellen ook nog een `gewoon' derde-persoon-enkelvoudverhaal toevoegt, worden sommige van de verwikkelingen in de roman drie keer vanuit verschillend perspectief belicht. Ziedaar een mooi voorbeeld van Lodgeaanse ironie: terwijl Ralph blijft oreren over de onmogelijkheid `om zeker te weten wat een andere persoon denkt', weet de lezer precies wat er omgaat in ieders hoofd. `Juist daarom lezen mensen romans,' zegt Helen dan ook tegen Ralph, die overigens niet overtuigd raakt van de wetenschappelijke waarde van bijvoorbeeld het werk van Henry James.

`Consciousness is my bread and butter,' schrijft Helen in haar dagboek; en dat geldt natuurlijk ook voor David Lodge, die het denken en doen van zijn personages met een lichte toets en montere meedogenloosheid ontleedt. Thinks... leest onder andere daardoor zó vlot weg dat je nauwelijks in de gaten hebt dat Lodge's vertrouwde cocktail van overspel en academische satire niet optimaal sprankelt. De plot is wat mager voor 340 bladzijden, de dialogen zijn minder hilarisch dan in de campusromans waarmee Lodge beroemd werd, en de personages zullen minder lang in de herinnering blijven dan de vriendenclub uit de katholieke satire How Far Can You Go? (1980) of Tubby Passmore uit het midlifecrisisboek Therapy (1995). Thinks... zal weinig Lodge-fans diep teleurstellen, maar anders dan het ontroerende Therapy zal het de schrijver geen nieuw publiek bezorgen.

David Lodge: Thinks...

Secker & Warburg, 342 blz. ƒ39,95

[streamliner] Lodge ontleedt zijn personages met een lichte toets en montere meedogenloosheid

Buitenlandse literatuur

    • Pieter Steinz