Oorlogskind als voorlichter

Steeds meer mensen die als kind de oorlog hebben meegemaakt, treden op als gastspreker voor schoolklassen. Zij benaderen voorlichting over de oorlogsjaren heel persoonlijk.

Het gebeurt al heel lang, oorlogsoverlevenden die voor een klas hun persoonlijke verhaal komen vertellen. Langzaam sterft een generatie ooggetuigen uit. Maar een nieuwe groep mensen, zij die in 1940 nog een kind waren, neemt de taak over.

Ernst Verduin (73) was in mei 1940 12 jaar oud, en geeft nu gastlessen over de oorlog op scholen. ,,Het zijn ontwapenende vragen van scholieren, die ook bij mij tot onverwachte emoties leiden.'' Zo werd hem gevraagd of hij als jong kampslachtoffer naderhand leed aan nachtmerries. ,,Dat was niet het geval totdat ik kort geleden hoorde dat er op het prikkeldraad rond kamp Westerbork geen stroom stond. Als ik dat toen had geweten, had ik geprobeerd te vluchten. Van die gedachte krijg ik nu nachtmerries.''

Op scholen vertelt Verduin over zijn persoonlijke ervaringen in de oorlog. Zijn arrestatie als jongen, in 1943. Hoe hij het beruchte kindertransport vanuit concentratiekamp Vught ontliep. Hoe hij via het kamp Westerbork werd doorgestuurd naar Auschwitz-Birkenau en later naar Buchenwald, waar hij in januari 1945 werd bevrijd.

Met scholen komt Verduin in contact via Erik Guns van het Landelijk Steunpunt Gastsprekers WOII, dat verbonden is aan het Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Sinds december 1999 regelt Guns gastlessen voor zijn bestand van 200 gastsprekers.

Het geven van voorlichting op scholen gebeurt al veel langer. De commissie Jeugdvoorlichting van de Stichting Samenwerkend Verzet is vanaf eind jaren `70 tot 1995 actief geweest. Probleem was volgens Guns dat steeds meer leden wegens hun leeftijd niet meer in staat waren om voor de klas te staan. Een 25-tal oud-verzetstrijders geeft nog altijd gastlessen, maar een jongere generatie neemt het van hen over. ,,Wij hebben goede ervaringen met mensen die de oorlog als jonge kinderen hebben meegemaakt. De goede sprekers onder hen blijken heel goed in staat om hun oorlogservaringen op een persoonlijke manier over te dragen.''

Want dat is een belangrijk verschil met pakweg 15 jaar geleden, zegt Guns. ,,Sprekers vertellen tegenwoordig een persoonlijk verhaal en niet het algemene verhaal van de oorlog of van het verzet. In het begin van de les zeggen ze bijvoorbeeld hoe hun familie er voor de oorlog uitzag.''

Dit jaar werd voor het eerst een groep van vijftien sprekers professioneel voorbereid op hun taak. Lies Schneiders van de stichting ICODO gaf de cursus: ,,We hebben de mensen voorbereid op zowel de technische kant van het geven van een presentatie, als de gevoelens waarmee ze te maken krijgen. Al is het moeilijk oorlogsslachtoffers daar echt op voor te bereiden, want het zijn vaak onverhoedse vragen van scholieren.''

Ernst Verduin probeert vooral te zien wat er tijdens de les met de kinderen gebeurt, en daarop in te spelen. ,,Voor mij het contact met de kinderen louterend'', zegt hij, ,,Daardoor zie je de betrekkelijkheid van jezelf in.''