Commotie over maffiamuziek

In Italië is beroering ontstaan over een cd met liederen waarin de maffia verheerlijkt wordt. De makers menen dat hun muziek tot het cultureel erfgoed van Calabrië behoort en alle recht van bestaan heeft.

Op dorpsmarkten in de Zuid-Italiaanse provincie Calabrië worden ze al tientallen jaren vrijelijk verkocht: cassettes met historische volksliederen waarop het wel en wee wordt bezongen van de plaatselijke maffia, de `Ndrangheta.

Pas nu deze muziek officiëel is verschenen op de cd Il Canto di Malavita: La Musica della Mafia is er in Italië een discussie ontstaan over de vraag of de criminele praktijken van de maffia hiermee niet verheerlijkt worden. De stemmige liederen met volkse accordeon- en gitaarbegeleiding handelen over bloedwraak, heldhaftig verzet tegen corrupte autoriteiten en `mannen van eer' die liever in de gevangenis belanden dan dat ze hun zwijgplicht (Omertá) verbreken.

De cd bevat onder meer twee historische opnamen van de legendarische zanger Franscesco `Ciccio' Scarpelli alias Fred Scotti, die in de jaren zestig als een van de weinigen met deze gevaarlijke liederen naar buiten trad en die in 1971 werd doodgeschoten toen hij aanpapte met de vriendin van een maffioso.

Terwijl de controverse in Italië voortduurt, concentreren de producenten zich op het Duitse, Franse en mogelijk Nederlandse succes van de cd. De Duitser Maximillian Dax en de Italiaan Francesco Sbano waren afgelopen maand in ons land voor een promotiebezoek, waartoe ze een live-groep van knoestige Italianen meebrachten voor tv-optredens in RTL Live en Netwerk, met Peppe Curro op gitaar en Antonio Suraci op accordeon. Zanger El Domingo en spreekstalmeester Mimmo Siclari zijn ook op de cd te horen en laatstgenoemde vertolkt daarop de inleidende monologen, waarin de geschiedenis van de `Ndrangheta en de wetten van eer en geheimhouding worden toelicht.

Siclari verklaart via zijn producers/tolken dat hij geen sympathie heeft voor de moderne maffia met zijn moordpraktijken en bomaanslagen. ,,Ik ken deze liederen sinds mijn jeugd in Calabrië'', zegt hij. ,,Als kind werd ik getroffen door de verhalen uit de tijd dat de `Ndrangheta een eerzame organisatie was, waarin dorpsbewoners hun krachten bundelden tegen de oneerlijke wetten en belastingen die hen van bovenaf door steeds wisselende machthebbers werden opgelegd. Ik heb het liever niet over de maffia, maar over de `mannen van eer' die onderlinge regels opstelden over wederzijds respect. Zolang ze elkaar eerden en respecteerden, hoefde er geen bloed te vloeien. Als artiest wil ik de wereld overtuigen van de nobele bedoelingen die er achter deze muziek en deze verhalen schuil gaan. Het is een onderdeel van de geschiedenis van Calabrië en ik voel me vereerd dat er in andere landen zo positief op gereageerd wordt.''

Nog juist voordat de ontzagwekkende heer Siclari mij een aanbod kan doen dat ik niet mag weigeren, springt zijn Duitse producer tussenbeide. ,,Het marketingverhaal van deze cd is dat het in het vakje van de wereldmuziek kan worden geplaatst'', zegt Maximillian Dax. ,,Ik begrijp de hier en daar gemaakte vergelijking met de Buena Vista Social Club, maar ik wil benadrukken dat de kitsch-factor bij Il Canto di Malavita afwezig is. De muziek uit Cuba waarmee de bejaarde heren van Buena Vista nu goede sier maken, was in Europa altijd al verkrijgbaar in de oorspronkelijke versies. Onze maffialiederen daarentegen, behoren tot een cultureel erfgoed dat tot voor kort onbekend was buiten Calabrië. Het is een verantwoorde historische productie.'' Vooral voor de liederen van Fred Scotti hebben de makers veel moeite moeten doen om de opnamen boven water te krijgen. Door het illegale karakter van zijn muziek en zijn optredens heeft hij nooit officiële platen gemaakt, en ook het verhaal van zijn gewelddadige dood is omgeven door een waas van mysterie. Dax: ,,Toen wij zijn graf bezochten troffen we toevallig de dochter van de man die hem zou hebben doodgeschoten. Die vrouw bleek op het kerkhof te werken en verzorgde nu zijn graf. De heer Siclari vertelt mij dat hij Scotti nooit heeft zien opteden,maar dat de mensen over hem spraken als een mythische held van de Calabrische volksmuziek. Hij was de enige die deze liederen indertijd voor publiek durfde te zingen, en hij betaalde de hoogste prijs voor zijn connecties met de onderwereld.''

Het Nederlandse promotiebezoek van het circus Il Canto di Malavita krijgt nog een minder verheffend staartje, als blijkt dat de muzikanten een gage hebben bedongen bij hun platenmaatschappij. Nog voordat de heren op het vliegtuig stappen, moeten de afgesproken 2.000 Deutschmark contant met hen worden afgerekend.

Il Canto di Malavita: La Musica della Mafia is uitgebracht door Play It Again Sam (PIAS 4703)

    • Jan Vollaard