`Vanuit stille zeppelin heb je overzicht'

Bij het in bedwang houden van mensenmassa's kunnen zeppelins wonderen doen, zegt een specialis in `crowd control'.

Hoe je een mensenmassa in bedwang kunt houden, hangt steeds af van de omstandigheden. Dat zegt Theo Brekelmans, directeur van het Politie Instituut Openbare Orde en Gevaarsbeheersing (PIOG) in Ossendrecht, dat ME'ers, commandanten en arrestatiesteams opleidt. Brekelmans is gespecialiseerd in `crowd control'.

Bij het EK-voetbal vorig jaar, dat over het algemeen redelijk goed is verlopen, was het ,,redelijk gemakkelijk'' om grote publieksaantallen te sturen, zegt Brekelmans. ,,We hadden uitgebreide risicoanalyses gemaakt. We wisten hoeveel kaartjes er waren verkocht, waar de mensen naartoe gingen, wat voor mensen dat waren, op welke wijze ze vervoerd zouden worden, er was gezorgd voor vertier. Daar kun je evenementen zoals Koninginnedag moeilijk mee vergelijken.''

Les 1 in crowd control is volgens Brekelmans inschatten of een groep mensen niet te groot is voor de beschikbare locaties. ,,Wat je moet voorkomen is dat een massa in paniek raakt, doordat een relatief kleine groep mensen onrust veroorzaakt, dat er een golf door de groep gaat en dat men in paniek raakt, zodat men elkaar gaat platdrukken.'' Bij plotseling opkomende massa's, zoals op Koninginnedag in Amsterdam, is het zaak om snel ,,overzicht'' te krijgen. Brekelmans: ,,Je moet zoeken naar een ventiel waarlangs mensen kunnen ontsnappen. Dat is soms moeilijk in te schatten.''

Had er in Amsterdam veel ellende voorkomen kunnen worden door de inzet van helikopters? Brekelmans: ,,Dat weet ik niet. Ik kan me voorstellen dat het met alle vliegbewegingen op Schiphol niet eenvoudig is om helikopters de lucht in te krijgen. Bovendien geeft een helikopter onrust onder het publiek. Zeker in Amsterdam, waar het lawaai wordt versterkt door het water in de grachten en de smalle straatjes en steegjes. Mensen denken dat er iets aan de hand is en worden geprikkeld. Dat heb ik zelf meegemaakt tijdens de rellen bij de inhuldiging van Beatrix in Amsterdam, twintig jaar geleden.''

Tijdens het EK hing er boven de Kuip in Rotterdam een zeppelin. Brekelmans: ,,Daar valt zeker veel voor te zeggen. Zo'n ding maakt geen lawaai en je hebt een prachtig overzicht.'' Sinds het succesvol verlopen EK heeft bij de politie de mening postgevat dat de rust in grote mensenmassa's is gebaat bij ,,duidelijkheid'' en ,,vroegtijdig ingrijpen''. Brekelmans: ,,Zodra iets gebeurt wat niet geoorloofd is, moet je optreden. Met preventief en pro-actief optreden kun je veel ellende voorkomen. Het kan bijvoorbeeld heel nuttig zijn om twee ruziemakers onmiddellijk aan te houden. Maar als die twee worden omsloten door een grote menigte, is dat niet zo verstandig.''

In elk geval moet de Nederlandse politie nooit het model hanteren om ,,zoals in Duitsland of Frankrijk'' bij ieder evenement ter afschrikking duizenden politiemensen in het gelid te zetten. ,,Dat werkt rellen eerder in de hand dan dat ze worden voorkomen'', aldus Brekelmans.