Lekkende tramtunnel niet zomaar een calamiteit

Het stadsbestuur weet het zeker: de tramtunnel in het centrum van Den Haag komt af. Ooit. Maar waarom blijft het ding steeds lekken?

In de bouwwereld worden de avonturen van de aannemerscombinatie Tram Kom nauwlettend gevolgd. Sinds 1996 bezig met de aanleg van een tramtunnel in het centrum van Den Haag, sinds 1998 met regelmaat geplaagd door forse lekkages waarbij tienduizenden liters waters door de tunnel stromen, en nog steeds heeft men geen afdoende oplossing gevonden.

,,Hoe is het toch mogelijk?'' verzucht G. Visser, adviseur geotechniek van het Amsterdamse ingenieursbureau Omegam. Hij oppert meteen een verklaring: ,,In Nederland wordt veel bezuinigd op de voorbereiding van bouwprojecten. Tien, twintig miljoen bezuinigen doe je door riscio te nemen. Bij het plannen maken denkt men dan optimistisch: het valt wel mee. En als het misgaat, zeg je: `O, een calamiteit.' Dat is heel gemakkelijk achteraf. En het is nuttig voor een arbitrage met de verzekeraars.''

De suggestie achter deze inschatting is duidelijk: de steeds terugkerende problemen met de tunnel hadden voorkomen kunnen worden als men vooraf degelijk onderzoek naar de grondstructuur had verricht. Inmiddels is men jaren achter op het schema. Vorig jaar sloten gemeente en aannemer een zogenoemde voltooiingsovereenkomst. Het rijk zal nog eens 50 miljoen uittrekken om de zaak af te maken, zo deelde minister Netelenbos (Verkeer en Waterstaat) per brief aan de Tweede Kamer mee. De totaalkosten werden geraamd op 145 miljoen gulden. Over de voorwaarden waaronder de rijkssubsidie kan worden besteed, wordt momenteel nog overlegd met de deskundigen van Rijkswaterstaat, die harde garanties willen dat het project inderdaad wordt voltooid.

Tram Kom, een samenwerkingsverband van Ballast Nedam, Strukton en Van Hattum en Blankevoort, heeft natuurlijk onderzoek gedaan, zegt een woordvoerder van de aannemerscombinatie, maar dat was niet meer dan een standaardonderzoek, waarbij volgens een woordvoerder niet precies is vastgesteld hoe de grond in Den Haag eigenlijk werkt. Volgens haar woordvoerder ziet Tram Kom het opborrelende grondwater dan ook als ,,plotselinge verstoringen, natuurverschijnselen waar je nooit tevoren volledig rekening mee kunt houden''.

Visser (Omegam) kan het zich nauwelijks voorstellen: ,,Het is vreemd als je van dat soort effecten niks weet van tevoren. Dat betekent óf dat er onvoldoende onderzoek is uitgevoerd, óf dat er onvoldoende conclusies over de werking van de grond uit het onderzoek zijn gedestilleerd.'' Het effect van bouwen op een onderlaag die een betrekkelijk grote en gemakkelijke waterdoorlatendheid heeft, leidt tot een verandering van de structuur van de grond. Sommige `grondpakketten' gaan minder water doorlaten door de grote druk die erop wordt uitgeoefend, waardoor het water wegsijpelt naar andere gedeelten, waar de druk minder is. Als de verschuiving van die druk en de veranderende grondwaterregimes niet tot in detail op elke plek in de omgeving bekend zijn, kunnen op de meest onverwachte plekken wellen ontstaan: opborrelend grondwater dat door de grote druk zijn weg naar buiten zoekt.

In Amsterdam, waar Omegam betrokken is bij de aanleg van de Noord-Zuidlijn voor de metro, staan daarom op 4.000 plaatsen grondwatermeters, vertelt Visser. In Den Haag staan deze meters ook, zij het minder: zevenhonderd, verspreid over de stad.

Tram Kom heeft bij de drie grote lekken van 1998, 2000 en de laatste, twee weken geleden, de locatie van de nieuwe wellen steeds ,,verrassingen'' genoemd. Op donderdag 19 april was het voor de derde keer raak. Door een ,,kleine spleet'' op zeven meter diepte onder de Grote Marktstraat stroomden opnieuw duizenden liters water de tunnel in. Eergisteren slaagde Tram Kom erin het lek te dichten, zo werd gemeld. Naar de precieze oorzaak wordt nog gezocht, zegt de aannemerscombinatie. Er werd gewerkt ,,in de buurt'' van de plaats waar het lek ontstond, maar de werkzaamheden waren niet bijzonder, volgens Tram Kom. De bouwers waren bezig een ondergrondse vloer aan te leggen, maar zulke klussen zijn in de afgelopen maanden ook zonder problemen gedaan.

Ook elders in de stad zijn de afgelopen jaren problemen opgetreden. Zo traden begin vorig jaar in een appartementengebouw aan de Oranjebuitensingel forse scheuren en verzakkingen aan het licht. De problemen deden zich voor sinds gewerkt werd aan de naastgelegen Hoftoren, een bouwwerk met een hoogte van 110 meter, uitgevoerd in opdracht van ING-Vastgoed. Bij het begin van de werkzaamheden hebben de bouwers grote problemen gehad met de ondergrondse waterbronnen. ING-Vastgoed is volgens woordvoerder R. de Sevaux nog in gesprek met de eigenaren van de appartementen aan de Oranjebuitensingel, die de opdrachtgever aansprakelijk hebben gesteld voor de schade.

De problemen zijn volgens de woordvoerder van ING-Vastgoed nu onder controle. Bij de bouw van de omliggende kantoortorens veroorzaakte de ondergrond ook problemen. Zo wordt het (oudere) ministerie van Defensie continu `gemonitord' om tijdig bouwkundige problemen te kunnen vaststellen.