Het publiek beloont vooral spektakel

Op grote festivals trekken in een paar dagen tientallen bands voorbij. Maar niet iedere band is geschikt voor het festivalpubliek.

VANAF HET PODIUM lijkt een festivalpubliek op een groot wild beest met een opengesperde muil, dat gevoed wil worden met hapklare brokken. Zanger Michael Stipe van R.E.M., die deze vergelijking in 1985 maakte, stond aan het begin van zijn carrière niet te springen om grootschalige festivaloptredens. Ze bezorgden hem claustrofobie, vertelde hij, en na afloop kreeg hij altijd de intense behoefte om op blote voeten door een leeg bos te gaan rennen. Inmiddels heeft R.E.M. op alle grote festivals gespeeld, van Pinkpop tot het immense Rock in Rio. Kennelijk is er geen ontkomen aan dergelijke massa-evenementen, voor een groep die tot de internationale eredivisie wil behoren. Het moet gezegd dat Michael Stipe is gegroeid in zijn rol van publieksmenner.

Een festivaloptreden vereist een andere instelling dan een avondvullend concert voor dertien betalende bezoekers in het jongerencentrum om de hoek. Al sinds Monterey Pop, het eerste grote meerdaagse popfestival, dat in 1967 in Californië werd gehouden, leert de pophistorie dat het grootste succes is weggelegd voor de artiesten die er een spektakel van maken. Otis Redding bereikte dat puur en alleen door de muzikale geestdrift waarmee hij het blanke hippiepubliek tot zijn zwarte soul wist te bekeren, en Jimi Hendrix speelde zich in de kijker door zijn gitaar na een explosief optreden in brand te steken. Soms is een klein detail al genoeg voor een gedenkwaardig festivaloptreden: de bos rozen die door zanger Peter Wolf van de J. Geils Band werd stukgeslagen tijdens Love stinks of de hot pants waarin Hallo Venray-zanger Henk Koorn over het Pinkpop-podium paradeerde.

Niet elke band is geschikt voor het festivalpodium. Voor Willem Venema van Mojo Concerts, programmacoördinator van zowel Pinkpop als Lowlands, is een groep of artiest pas geslaagd voor het festivalexamen als de respons van het publiek in de vorm van applaus en de roep om een toegift tot voorbij de geluidstoren in het midden van het veld reikt. ,,Het heeft weinig zin om een singer-songwriter op Lowlands neer te zetten die goed tot zijn recht komt in het bovenzaaltje van Paradiso, als je er niet op voorhand van overtuigd bent dat zo iemand op het festival overeind blijft'', aldus Venema. ,,Een groep die de stap heeft gemaakt van een klein zaaltje naar een uitverkocht Paradiso en die binnen anderhalf jaar via Vredenburg in Ahoy' terecht is gekomen, wordt natuurlijk een stuk makkelijker genomineerd.''

Een programmacommissie van Mojo-boekers selecteert de kandidaten uit ,,aanbiedingen, ideeën en ingefluisterde namen'', aldus Venema. ,,Als een soort rechtbank beslissen we per band wat de plus- en minpunten zijn. In de loop der jaren hebben we daarvoor criteria verzameld. Platenmaatschappijen hebben op onze overwegingen geen enkele invloed, behalve de adviserende en opiniërende rol die ze als ieder ander kunnen spelen.'' Ook de wensen van potentiële festivalbezoekers worden gepeild, via radio, kranten en e-mail. ,,Dat wordt wel gecorrigeerd voor bands waar je nog nooit van gehoord hebt, maar die opeens 200 stemmen blijken te hebben, die dan allemaal uit Dedemsvaart of van de fanclub blijken te komen.''

Daarnaast is de programmacommissie afhankelijk van de beschikbaarheid van de geschikte artiesten. Sommige bands willen in een bepaald seizoen helemaal niet spelen; andere zijn te duur. De gages van buitenlandse bands zijn in de afgelopen vijf jaar excessief gestegen. Of ze daarmee ook te duur zijn, hangt af van de wensen van het publiek. ,,Een groep als Radiohead komt niet voor niets, maar uit een door Jan Smeets [Pinkpop-organisator, red.] ingesteld onderzoek kwamen ze als een van de meest gewilde acts uit de bus'', zegt Venema. ,,Als blijkt dat Radiohead in zo'n poll heel hoog scoort en bovendien bereid is om naar het festival te komen, dan vind ik het irrelevant dat ze zojuist de meest ontoegankelijke cd uit hun bestaan hebben gemaakt. De wensen van het publiek tellen zwaar mee in ons ideale programma, en daar moeten we soms flink de portemonnee voor trekken.''

Lowlands fungeert meer dan Pinkpop als een kweekvijver, zegt Venema. ,,Er wordt wat voorlijker geprogrammeerd en we kunnen er proefballonnetjes oplaten, omdat er meer en kleinere podia zijn.'' Het publiek is gemiddeld jonger dan bij Pinkpop, al groeit volgens Venema de leeftijd bij beide festivals steeds verder naar elkaar toe.

Niet elke band die succes heeft op Lowlands, stroomt door naar Pinkpop. Improvisatie-rockgroep The Ex maakt al twintig jaar weerbarstige experimentele muziek, triomfeerde op Lowlands, maar wordt ,,uit overwegingen van anciënniteit'' niet geschikt bevonden voor Pinkpop. Jammer, vindt The Ex-gitarist Luc. ,,Niemand heeft tot nu toe de moed gehad om ons voor Pinkpop te vragen, omdat wij voor zo'n festivaloptreden geen concessies aan ons repertoire zouden doen. Voor ons maakt het niet uit of we in een zaal of op een voetbalveld spelen.''

De ideale festivalact van het moment lijkt de Tilburgse groep Krezip, die zowel wat betreft muziek (hitgevoelig en toch stevig rockend) als door de jonge leeftijd van de groepsleden nauw aansluit bij de doelgroep. Vorig jaar speelden ze op Noorderslag, Pinkpop, Waterpop en Lowlands en na een recent mega-optreden tijdens de Haagse Koninginnenach staan ze binnenkort opnieuw op Pinkpop. ,,Voor een Nederlandse groep is het dubbel moeilijk om voorbij de toren te komen'', zegt Willem Venema, ,,omdat het publiek extra kritisch is voor muzikanten uit eigen land. Ik heb er nooit aan getwijfeld dat het Krezip zou lukken, want als je als boeker je huiswerk doet, merk je dat er een duidelijke ontwikkeling in zo'n band zit. Op het Noorderslagfestival kon je begin vorig jaar al zien dat ze Lowlands en Pinkpop aan zouden kunnen.''

Voor zangeres Jacqueline Govaert van Krezip vereist een festivaloptreden geen bijzondere voorbereiding. ,,Wij spelen vanaf het begin op festivals, soms kleine waar het hele dorp op af kwam. Het maakte ons niet uit of die mensen speciaal voor ons kwamen, als we maar konden spelen. Alleen de setlist is bij een festival anders. In een club is het intiemer en kun je nog eens een nieuw nummer uitproberen dat eigenlijk nog niet af is. De tweede keer Pinkpop wordt voor ons moeilijker, want vorig jaar waren we voor veel mensen een verrassing. Maar ook makkelijker, omdat je als band meer ervaring hebt.'' Als studente aan de Tilburgse Rock Academie gelooft Jacqueline niet dat je het bespelen van festivals daar zou kunnen leren. ,,Er zijn tips die je aan muzikanten kunt geven, maar de praktijk werkt uiteindelijk toch het beste.''

    • Jan Vollaard