`Drooglegging is geen oplossing'

Speelde drank een rol bij de rellen op koninginnedag in Amsterdam? De stad droogleggen, zoals Rotterdam doet, is geen optie, stellen betrokkenen. `Er wordt al jaren mét alcohol en zónder problemen koninginnedag gevierd.'

Direct na het stenen gooien, de ingeslagen ruiten en het traangas begon het zwartepieten. De NS is schuldig aan de rellen in Amsterdam op Koninginnedag, suggereerde burgemeester Cohen subtiel, want het was toch wel gek dat het zó lang duurde voor er weer treinen reden.

Niet waar, zei de NS. De reizigers zelf zijn schuldig, want die gingen aan noodremmen trekken en over het spoor lopen. Bovendien wilde busbedrijf Connexxion niet inspringen om reizigers af te voeren. En hoe zat het met die andere treinstations, die slecht bereikbaar waren omdat half Amsterdam opgebroken is? Had de gemeente zelf daar niet over moeten nadenken?

In die dans om de schuldvraag werd één groep nauwelijks genoemd: de relschoppers zelf. Ze wilden naar huis, natuurlijk. Het merendeel bleef ook rustig, maar enkele tientallen begonnen ruiten in te slaan en stenen te gooien. Waren ze dronken? De NS suggereerde dat het ,,dronken reizigers'' waren die al om elf uur 's ochtends aan de noodrem hingen. Hoeveel alcohol zou er na een dag stevig drinken in hun bloed zitten?

De directe aanleiding was evident – de treinen reden niet. Maar het zou niet de eerste keer zijn dat alcohol aangewezen wordt als oorzaak van rellen. Op 25 april 1999 liep de huldiging van Feyenoord volledig uit de hand. Het Crisis Onderzoek Team (COT) onderzocht het en wees op ,,buitensporig alcohol- en drugsgebruik als factor in de hevigheid van het geweld.''

Rotterdam nam maatregelen. Vijf dagen later, koninginnedag, werd de stad tot zes uur 's avonds drooggelegd. Grote nadruk wordt gelegd op handhaving van de regels. De resultaten waren ,,bemoedigend'', volgens het COT. Sindsdien geldt op koninginnedagen en andere grote evenementen in Rotterdam een `alcohol-beperkend' beleid. Alleen horeca mag schenken, terrassen zijn begrensd, op straat lopen met drank mag niet en er is toezicht.

Ook tijdens het EK2000 werd geëxperimenteerd met een soort drooglegging. Dit keer door `evenementenbier' te schenken rond de stadions, met tweeënhalf procent alcohol. Minister De Vries (Binnenlandse Zaken) was tevreden, noemde het achteraf ,,nuttig'' omdat het slappe bier zou hebben bijgedragen aan het voorkomen van supportersgeweld. Ook al was er overal in de stad gewoon bier te koop.

Zou het, met het oog daarop, zin hebben Amsterdam droog te leggen tijdens koninginnedag? Of de horeca voor te schrijven evenementenbier te schenken? Volgens het college van B en W is het niet aan de orde. Een woordvoerder stelt dat, om te beginnen, zo'n verbod onmogelijk te handhaven is. ,,De illegale handel zal gegarandeerd een slag slaan uit een drankverbod. Daarom is het voor ons geen optie.'' Ook raadsleden als Ferry Houterman (VVD) zien het niet zitten. En SP-fractievoorzitter Willem Paquay vindt het idee simpelweg ,,voorbarig'' omdat in Amsterdam ,,al jaren mét alcohol en zónder problemen koninginnedag wordt gevierd.''

Drank wordt eigenlijk door niemand gezien als oorzaak van deze rellen. ,,Het waren idioten die hun woede afreageerden op openbare nutsvoorzieningen'', zegt Huub Verweij, voorzitter van de afdeling Amsterdam van Koninklijke Horeca Nederland. Een paar relschoppers tussen de feestvierders. Dat denkt Cliff Mahangoe ook. Op Koninginnedag organiseerde hij de `Club Love Boat.' ,,Koninginnedag is een fééstdag. En dat moet het blijven in Amsterdam. Als er niet geschonken wordt, denk ik dat mensen toch naar een andere stad zouden gaan'', zegt Mahangoe.

Volgens Otto Adang, onderzoeker van de politie-academie, is drooglegging ook ,,geen wondermiddel''. Hij benadrukt dat onderzoeken naar het verband tussen alcohol en geweld niet eenduidig zijn. ,,Sommige onderzoeken zeggen dat alcohol leidt tot agressie, andere zeggen van niet. Noorse en Deense supporters drinken veel, zonder problemen te veroorzaken.''

Als alcohol geen oorzaak was en drooglegging geen optie, hebben de betrokken partijen wel een vraag open staan voor volgend jaar: hoe dit te voorkomen? De treinen moeten rijden, uiteraard. Er is ook al gesuggereerd dat de in- en uitstroom van andere stations dan het Centraal moet worden verbeterd, bijvoorbeeld door bussen in te zetten vanaf Sloterdijk en Amstel.

En dan is er nog de invloed van een maatregel die de gemeente Amsterdam zichzelf, onder de vorige burgemeester Patijn, al enkele jaren oplegt. In de `spelregels koninginnedag' heeft de gemeente bepaald dat de vrijmarkt om 20.00 afgelopen moet zijn. Voor versterkte muziek is een vergunning nodig. ,,Evenementen, zoals muziekoptredens, moeten om uiterlijk 21.00 uur zijn beëindigd'', staat in de spelregels.

De bedoeling is overlast beperken, de regels worden door de politie streng gehandhaafd. Het gevolg is dat iedereen op hetzelfde moment naar huis wil en richting Centraal Station begint te lopen.

Volgens Verweij van Horeca Nederland-Amsterdam kan koninginnedag in de hoofdstad dan ook ,,veel beter georganiseerd'' worden. Hij noemt de bestaande regels ,,tamelijk rigide en arbitrair''. In verschillende steden wordt geëxperimenteerd met een `afkoeluurtje', om te voorkomen dat duizenden discogangers tegelijk op straat staan. Iets dergelijks zou goed zijn voor koninginnedag, denkt Verweij. ,,Nu moet om negen uur overal de muziek uit. Het zou veel beter zijn om dat te spreiden over de avond.''