Slachtoffer van complot of dopingcoach

's Werelds beroemdste zwemtrainer, Gennadi Toeretski, moet zich morgen voor een rechtbank in Australië verantwoorden voor bezit van stimulerende middelen. Een duistere afrekening of de ontmaskering van een eigenzinnige coach?

Het begon met een onschuldige inbraak en eindigt mogelijk met de veroordeling van 's werelds beroemdste zwemtrainer. Al ruim drie weken is Australië in de ban van een van de meest geruchtmakende dopingaffaires uit de geschiedenis van het sportmaffe land. Het lijdend voorwerp, Gennadi Toeretski, kan slechts hopen op clementie van het openbaar ministerie.

Morgen wordt het proces hervat tegen de 51-jarige coach die tien jaar geleden neerstreek in Canberra als hoofdcoach van de zwemschool aan het vermaarde Australian Institute of Sports (AIS). Mocht Toeretski, Australisch staatsburger sinds 1993, schuldig worden bevonden aan het illegale bezit van verboden middelen, dan wacht hem een gevangenisstraf van zes maanden. Bovendien hangt hem in dat geval een levenslange schorsing boven het hoofd.

De aanleiding voor Toeretski's aanhouding is even bizar als spectaculair. Bij een inbraak in zijn woning in Canberra werd een maand geleden een kluis ontvreemd die kikvorsmannen een dag later uit een nabijgelegen meer opvisten. Behalve een aantal horloges en medailles van twee van zijn belangrijkste pupillen, meesterleerlingen Alexander Popov en Michael Klim, trof de politie daarin tabletten van het verboden groeihormoon stanozolol aan.

Daarmee was een rel geboren in het land dat prat gaat op het `strengste antidopingbeleid ter wereld'. Het AIS-bestuur stelde ToeRetski met onmiddellijke ingang op non-actief. Zelfs premier John Howard bemoeide zich met de zaak. ,,Voor valsspelers is geen plaats'', bitste hij. Om de kwade reuk rondom het zwemmen, een van de populairste sporten in Australië, weg te nemen, moesten alle leden van de nationale selectie vijf dagen later een dopingtest ondergaan. Bij wijze van uitzondering werden de resultaten openbaar gemaakt. Niemand reageerde `positief'.

Toeretski stond tot voor kort op een voetstuk in het land, dat tot zijn komst, in 1991, vooral uitblonk op de lange afstanden. Geholpen door de aanwezigheid (sinds 1993) van viervoudig olympisch kampioen Popov, leerde de Russische wonderdokter de Australiërs de fijne kneepjes van het sprinten, met Klim als beste leerling. Zijn kennis deed Toeretski onder meer op door de bewegingen van haaien en dolfijnen te bestuderen. Opzien baarde hij verder door een speed drill (apparaat dat voor een stroomversnelling zorgt in het water) in het zwembad te installeren zodat zijn pupillen ,,de sensatie van hard zwemmen konden ondervinden''.

Tijdens de eerste zitting, vorige maand in Canberra, hield ToeRetski de kaken stijf op elkaar. Ook tegenover de Australische media hulde hij zich nadien in stilzwijgen. Slechts een voormalige landgenoot, een verslaggever van het Russische blad Sports Express, stond hij te woord. ,,Iedereen met een beetje gezond verstand weet dat mijn zwemmers clean zijn'', zei Toeretski. ,,Hun stabiele prestaties over een langere periode spreken wat dat betreft voor zich.''

Zijn pupillen sprongen de afgelopen weken een voor een voor hem in de bres. ,,Wanneer sprake zou zijn van dopinggebruik, hoe valt het dan te verklaren dat ik de laatste vijftien maanden veertien out-of-competition-tests heb moeten afleggen, zonder ooit positief te zijn bevonden'', luidde de retorische vraag van Michael Klim. Maar liefst zestig controles voerde het antidopingbureau uit op het AIS sinds oktober, rekende de tweevoudig olympisch kampioen voor, en niet één zwemmer liep tegen de lamp.

In het voordeel van Toeretski spreekt dat stanozolol al jaren uit de mode is onder (top)sporters. Het middel – hetzelfde prestatiebevorderende groeihormoon dat atleet Ben Johnson in 1988 het olympisch goud op de 100 meter kostte – is tegenwoordig eenvoudig op te sporen, en daarom staat het gebruik ervan zo ongeveer gelijk aan zelfmoord. ,,Geen sporter wordt zo vaak gecontroleerd als een zwemmer'', zei het hoofd van het Australische antidopingbureau, John Mendoza. ,,Daarom is het onwaarschijnlijk dat het middel bestemd was voor zwemmers.''

Vraag blijft niettemin hoe de anabole steroïden terecht zijn gekomen in de brandkast. Toeredski's raadsman vermoedt dat onbekenden, wellicht de dieven, de verboden middelen in de kluis hebben gestopt. In reactie daarop hebben sommige media gezinspeeld op een sinister complot, beraamd door afgunstige collega's. De even eigenzinnige als succesvolle Rus heeft de afgelopen jaren zoveel weerstand opgeroepen dat het wachten was op een afrekening, zo luidt de redenering.

Toeretski geniet een dubieuze reputatie, zowel binnen als buiten zijn tweede vaderland Australië. Berucht zijn de verhalen over het excessieve drankgebruik van de zwemgoeroe, die ooit in zwaar beschonken toestand uit een vliegtuig werd verwijderd nadat hij een stewardess onzedelijk had betast. In 1995 belandde hij voor dertig dagen in de cel wegens agressief gedrag tijdens een vlucht van Amerika naar Australië, waarbij hij vier passagiers verwondde.

In zwemkringen is de AIS-voorman al even omstreden. Enerzijds wordt hij beschouwd als een ondoorgrondelijke maar begenadigde coach met een indrukwekkende staat van dienst. Anderzijds laten zijn collega's niet na te wijzen op zijn stugge en soms ronduit vijandige houding. Vakbroeders ziet hij niet of nauwelijks staan en neemt hij regelmatig op de hak.

Zijn belangrijkste pupil, geestverwant Popov, kent die geluiden. Maar, zo verklaarde hij vorig jaar in een vraaggesprek met deze krant: ,,Gennadi is een bijzonder mens. Het is zijn toewijding, kennis, talent, opleiding, het is alles. Van hem leer ik ook dingen buiten het zwembad.''

Maar de vraag is nu wie nog wat van Toeretski wil leren. Want duidelijk is wel dat de schade groot is. Net zoals Michelle Smith, de inmiddels gestopte Ierse koningin van Atlanta (drie keer goud), tot in lengte van dagen zal worden geassocieerd met doping, zo zal Toeretski, al zijn verdiensten ten spijt, voortaan omgeven worden door een wolk van verdachtmakingen. ,,Ik vrees de mentale schade, zowel voor mezelf als voor mijn atleten'', verklaarde hij niet voor niets in Sports Express.

`Iedereen weet dat mijn zwemmers clean zijn'

    • Mark Hoogstad