Publieke misères

Niet prettig als je Döbken heet en directeur bent van NS Reizigers. In elke uitzending legde deze publieke ondernemer geduldig uit dat de Amsterdamse chaos niet zijn schuld was. ,,We hebben het niet verkeerd ingeschat'', hield hij vol. Het was de schuld van de jongens die `s morgens zomaar aan de noodrem hadden getrokken en daarmee het treinverkeer hadden vastgezet.

En dan verscheen het gezicht van een geërgerde burgemeester Cohen van Amsterdam die zei dat het niet aan hem lag maar aan de NS. Die hadden hem almaar beloofd dat de treinen weer zouden gaan rijden en dat gebeurde niet. Zo verliep vrijwel elke nieuwsuitzending. Twee statements, twee partijen die keurig en helder verklaren en als kijker moet je het maar uitzoeken.

Waarom trekken die jongens dan `s morgens in onbeschonken staat aan de noodrem? Dat is niet normaal. Zelfs vandalen willen niet op het spoor stilstaan maar zo snel mogelijk in Amsterdam aankomen om zich te bedrinken. Helaas was er geen noodremtrekker die in een persconferentie een verklaring aflegde dat de NS hem gedwongen had. Dan was de zoek-het-zelf-maar-uit-cirkel compleet geweest.

Ik zag wel beelden van allerlei soorten mensen, geen vandalen dus, die `s morgens over de rails bij Amsterdam uit de trein kwamen. Niemand die hen vroeg waarom ze dat deden. Het Centraal Station is toch centraler gelegen dan zo'n stukje spoor in het afgelegen Amsterdam-Oost. Helaas is de kans om ze uit te horen verkeken.

Nova lichtte een tipje van de sluier op. Het programma kreeg een machinist te pakken die op Koninginnedag in Amsterdam dienst deed, P. Reenalda. Die zei dat het treinverkeer voor het Centraal Station verstopt was geraakt. De treinen stonden stil en ,,dat is de reden dat de mensen aan de noodrem trokken'', zei hij. Helaas werd er niet op doorgegaan, want het lijkt me onlogisch om aan de noodrem te trekken van een trein die reeds stil staat. Doen ze het om de trein vast te zetten zodat ze rustig kunnen uitstappen zonder dat hij wegrijdt? Ontgrendelt de noodrem de treindeur? Dat lijkt me een belangrijke schakel van de causale keten en die wordt vaak overgeslagen in de haast om zoveel mogelijk statements te verzamelen. Het valt niet mee om in een snelle nieuwsorganisatie, waar veel mensen tegelijkertijd aan hetzelfde verhaal werken, de hoofdlijn vast te houden.

Op Koninginnedag hield ik een oogje op de tv en zag ik dat de NS zijn verklaringen tegen de middag plotseling veranderde. Eerst heette het dat het treinverkeer naar Amsterdam was geblokkeerd omdat de perrons te vol waren, zodat niemand kon uitstappen. Plotseling meldden woordvoerders dat het lag aan de mensen die herhaaldelijk aan de noodrem hadden getrokken. Die rem was een fantastische nooduitgang voor de NS om aan aansprakelijkheid te ontsnappen. Zo'n gelukje hebben ze niet altijd. En op het spoor volgde meteen die andere publieke misère, de stakende huisartsen. Zo te zien zijn die huisartsen flink in status gedaald. De huisdokter was een Rotary-lid in een mooi Brits pak, woonachtig in een op stand gelegen herenhuis. De ,,donkre burgerheren die langzaam wandelen over `t Velperplein, in deze koele winterzonneschijn, de dominee, de dokter, de notaris'' uit het gedicht van Jacques Greshoff.

Maar daar horen ze niet meer bij. De gouden studie is niet meer medicijnen, maar bedrijfskunde. De glamoursoaps gaan over ondernemers in Versace-kostuums. De boze huisartsen zagen eruit als hulpverleners van de sociale academie. Een enkele stropdas of Dokter- Lidy-mantelpak deden aan vroeger denken. Spijkerpakken, katoen en corduroy overheersten. Ongeprivatiseerd. Daar hoort ook staken bij. In Nova zag ik een huisarts uit zijn auto stappen, een Ford die zijn beste tijd had gehad. Het kofferdeksel viel knarsend dicht. Leek me geen abonnee van het blad Arts en Auto. Iemand die het uit roeping doet. Een dief van zijn eigen portemonnee. Juist daarom heb ik mijn vertrouwen in de huisarts niet verloren.