President kiest moderne toon bij inslaan van onbegaan pad

President Bush kondigde gisteren in zijn eerste belangrijke defensietoespraak de bouw van een antiraketschild aan. Amerika reageerde niet bijzonder opgetogen. Een kleine meerderheid van de bevolking is vóór.

President Bush sloeg gisteren onmiskenbaar een moderne toon aan toen hij het Rusland van president Poetin ,,een land in overgang'' noemde, dat kans maakt ,,tevoorschijn te komen als een grote, democratische natie die in vrede leeft met zichzelf en zijn buren''. Het enige gevaar in de wereld komt nog van Irak, Iran en een enkele andere `schurkenstaat'.

De vlaggen wapperden, de hemel was staalblauw, Amerika's National Defense University bood een perfect premièrepubliek voor Bush' eerste belangrijke defensietoespraak als president. De zon komt tegenwoordig in een totaal andere wereld op dan ten tijde van de Koude Oorlog. ,,Het Rusland van vandaag is de Sovjet-Unie van gisteren niet meer. Zijn regering is niet langer communistisch. Zijn president is verkozen. Het Rusland van vandaag is onze vijand niet meer.''

Daarom moet het ABM-verdrag uit 1972, gesloten door de presidenten Nixon en Brezjnjev, naar de rommelzolder van de naoorlogse geschiedenis. ,,Dit verdrag herkent het heden niet, het verwijst niet eens naar de toekomst. Het koestert het verleden. Een verdrag dat ons belet de dreigingen van nu onder ogen te zien, dat ons verbiedt een veelbelovende technologie te ontwikkelen om ons zelf, onze vrienden en bondgenoten te verdedigen, is niet in ons belang of dat van de wereldvrede.''

Amerika reageerde niet bijzonder opgetogen op deze klaroenstoot van de leider. Men wist het al of men geloofde het wel. Het mag gaan over 100 of 200 miljard dollar, een project dat jarenlang geld vastlegt dat niet aan helikopters en torpedobootjagers kan worden uitgegeven, laat staan aan medicijnen voor bejaarden. Aangekondigd op een dag dat wel een belastingverlaging van 1300 miljard dollar over elf jaar werd beklonken, maar de begroting voor volgend jaar nog steeds onderwerp is van heftig en langdurig touwtrekken in het Congres.

Een antiraketschild is ook niet begroot. Maar het lijkt wel een goed idee. Zo genuanceerd is ongeveer de mening van het volk. Een kleine meerderheid (54 procent) van de Amerikanen is voor een antiraketschild (de `missile defense' waar het voorvoegsel `national' af is omdat het aardiger staat voor vrienden). Als hun wordt gevraagd of zij er voorstander van zijn hoewel het veel geld kost en een nieuwe wapenwedloop kan uitlokken, is 49 procent er nog steeds voor, maar 40 procent er tegen.

Beroeps-Republikeinen juichten de president gisteren toe nadat hij zijn toespraak had gehouden. Zij zien op weer een belangrijk terrein een einde komen aan de Clinton-jaren, die zij slap en richtingloos vinden. Zelfs Poetin, die na de Westerse bondgenoten maar vóór het uitspreken van de toespraak werd gebeld door president Bush, zou positieve aanknopingspunten hebben gezien. Hij houdt vast aan het ABM-verdrag, maar hij wil ook wel de vrijheid hebben om vijandige projectielen uit de lucht te halen.

Vrij algemeen klonk in eigen land de kritiek dat Bush weinig tot geen details had gegeven. Wat, wanneer, hoe en voor hoe veel geld, werd niet beantwoord. Tom Daschle, de leider van de Democraten in de Senaat, zei te vrezen dat de president ,,een kat in de zak'' had gekocht. ,,Er is nog geen begin van bewijs dat het allemaal werkt.''

Op dat soort kritiek had de regering gerekend. De president was er ontspannen onder: in het begin zal niet alles het doen, maar door voort te borduren op wat het wel doet, maken we er iets moois van. Minister van Defensie Rumsfeld, anders een manager die op zijn strepen staat, liet een bijna nonchalant geluid horen over de te verwachten aanloopmoeilijkheden met de nieuwe systemen: ,,Ze hoeven niet honderd procent volmaakt te zijn, en dat zullen zij zeker in de eerste fase niet zijn.''

Dick Gephardt, de Democratische voorman in het Huis van Afgevaardigden, meende dat de president roekeloos omgaat met de wapenbeheersing ,,die ons decennia goede diensten heeft bewezen''. De Democratische senator Biden, belangrijk lid van de commissie voor Buitenlands Beleid, vond het riskant het ABM-verdrag weg te gooien in de hoop dat het antiraketschild op den duur de bescherming van Amerika's nationale veiligheid zou overnemen.

Bush was ook in psychologisch opzicht heel flexibel. Hij deed er ook alles aan om de indruk weg te nemen dat NAVO- en andere bondgenoten alleen nog maar `Ja en Amen' mogen zeggen. Volgend week gaan drie erkende voorstanders van het antiraketschild op pad om de plannen nader toe te lichten: Richard Armitage, Paul Wolfowitz en Stephen Hadley, allen tweede man op respectievelijk het State Department, het Pentagon (defensie) en in de nationale veiligheidsraad van het Witte Huis. De president zei met zoveel woorden: ,,Dit zijn echte consultaties. We leggen onze vrienden en bondgenoten geen kant-en-klare eenzijdige beslissingen voor. We verheugen ons erop te horen wat onze vrienden er van denken en daar mee rekening te houden''.

En waar moeten die vrienden wat van gaan vinden? Dat is nog verre van helder. Clinton liet een kale versie van een rakettenschild testen, met beperkt succes. Bush denkt aan een grandiozer systeem met elementen te land, ter zee en in de lucht om de raketten van Kim-Jung-il en andere onverantwoordelijke sterren aan het wereldpolitieke firmament in een vroeg stadium onschadelijk te maken. Relatief concreet was Bush' verklaring dat hij het aantal kernkoppen zo veel als verantwoord wil terugbrengen. Daar won hij algemene lof mee.

Veel collega's in den vreemde zullen het in principe met Bush eens zijn dat ,,dit een tijd [is] voor visie, een tijd voor een nieuwe manier van denken, een tijd voor krachtig leiderschap''. De eerste tekenen daarvan zullen ,,onvermijdelijk effect hebben op de veiligheid en stabiliteit in de wereld'', aldus VN-secretaris-generaal Kofi Annan. Wat Reagan in 1983 lanceerde als zijn Strategisch Defensie Initiatief, werd door tegenstanders snel Star Wars genoemd. George W. Bush probeert het opnieuw, jaren na de val van de Muur, om bijna iedereen te beschermen tegen een paar `schurkenstaten'. Saddam Hussein moet zich vereerd voelen.