Moord op het nieuws

`De kijkcijfers vermoorden het nieuws, in Amerika en ook in Europa. Er is voldoende publiek voor nieuws maar de directies van de mediaondernemingen moeten wel stalen zenuwen hebben om daarop een deel van hun imperia te bouwen. De oorzaak daarvan is dat de adverteerders hun commercials het liefst voor en na de komische series, sport en films willen. Met uitzondering van wat CNN, The Washington Post en The New York Times te bieden hebben, worden de Amerikanen gevoed met een dieet van misdaad en de nieuwste remedie tegen kanker.' Het is een citaat uit een gesprek van Remmelt Otten met Chris Cramer in NRC Handelsblad van 28 april. Cramer is verantwoordelijk voor alle activiteiten van CNN buiten de Verenigde Staten. Er is voldoende publiek voor nieuwsvoorziening van behoorlijke kwaliteit. Maar nieuws is op twee manieren duur. Aan de ene kant vergt het grote investeringen in redacties en hun budgetten, aan de andere kant worden er inkomsten van adverteerders mee gederfd. Nieuws drukt het rendement. De onderneming verzwakt zichzelf, wordt met zijn goodwill van serieus instituut rijp voor een overname. De nieuwe eigenaar gaat morrelen aan de `formule' waaraan het medium zijn goodwill te danken heeft, en na een paar jaar is het binnen de discipline van de strijd om de hoogste kijkcijfers of oplage gerangeerd.

Nieuws is handelswaar; altijd geweest. Maar wat voor soort handelswaar? De lotgevallen van CNN zijn tekenend voor wat met een op zichzelf goed werkend medium kan gebeuren. Toen het in 1980 werd opgericht, was dat grote vooruitgang: het eerste internationale televisiestation, zoals de International Herald Tribune de eerste werkelijk internationale krant is. CNN bevestigde zijn reputatie in de Golfoorlog. Er mag toen het een en ander op het station aan te merken zijn geweest, maar het was het enige dat erin is geslaagd zich aan de zorgvuldige regie van het Amerikaanse opperbevel te onttrekken. CNN werd een onafhankelijke macht.

In 1996 werd het overgenomen door Time Warner, zelf al het resultaat van een mega-overname. Begin dit jaar werd deze reus definitief ingelijfd bij America On Line, waardoor een concentratie van oude en nieuwe media ontstond. Intussen was binnen AOL Time Warner de aanval op Ted Turner, de oprichter van CNN, geopend. Er werd een `mediatsaar' benoemd, een soort superhoofdredacteur die het oppertoezicht over alle publicaties kreeg. Aan de journalistieke onafhankelijkheid zou `niet worden getornd'. Intussen heeft Turner het einde van zijn zijspoor bereikt.

Wat gaat er met het nieuws gebeuren? De drie grote Amerikaanse networks overwegen hun dure journaals helemaal te schrappen, meldt Fortune. Wat CBS, NBC en ABC nu in hun lange nieuwsprogramma's brengen, is al versneden tot lokaal infotainment, met een piepkleine kern van wat nog gewoon nieuws mag worden genoemd. Houd er rekening mee dat CNN ook verder die kant wordt opgedrongen als station voor het wereld-infotainment. Voor de wereld blijft dan nog genoeg over: de eigen nationale zenders die op dit gebied minder ver gevorderd zijn. En de Amerikanen hebben nog altijd Channel 13, de Public Radio en twee van de beste kranten ter wereld. Maar de dagbladpers voert dezelfde strijd. De nieuwsvoorziening van de New York Times blijft onaangetast, maar telkens komt er weer een katern bij, waarin de aspecten van de fun en de style van het bestaan nader worden behandeld.

Het gaat niet om de vraag of fun en infotainment goed of slecht zijn; het gaat om de hoeveelheden, de verhoudingen en de kracht van de trend, in de hele westerse wereld. Over twee weken wordt officieel een eind gemaakt aan het leven van de terrorist Timothy McVeigh. Alles wijst erop dat dit geen terechtstelling meer zal zijn, maar een luguber, wreed spektakelstuk dat de televisiestations recordcijfers aan kijkdichtheid zal bezorgen. Critici zullen zeggen dat dit van alle eeuwen is. Lees het verslag van Toergenjev over de terechtstelling van Troppmann! En was Toergenjev soms niet een groot schrijver? Moet je deze critici uitleggen, hoe dom deze drogreden is?

Tegen de groei van alle mogelijke vormen van infotainment valt op zichzelf misschien niet zoveel in te brengen. Het gaat erom dat dit ten koste van de behoorlijke nieuwsvoorziening gaat. Daartegen zijn twee bezwaren. Het principe van het eerste is al jaren geleden geformuleerd door de toenmalige hoofdredacteur van De Groene Amsterdammer, mr. Sem Davids, in zijn artikel Over het nut van de grote liberale dagbladpers. Daarin betoogde hij dat vooral `de grote kooplieden' er belang bij hadden onpartijdig te worden geïnformeerd over stad, land en wereld. Vandaar dat ze kranten als Le Monde en The Times lazen. Deze kranten, was impliciet zijn conclusie, dienen een klassebelang. Het gewone volk kan zich tevreden stellen met de dagbladversie van Het Amusantje. Hoe meer in deze tijd de media van het info- en entertainment veld winnen, hoe groter de kans dat er een kennisproletariaat groeit, in redelijke welstand misschien, zolang dat duurt, maar in kennis van zaken over `de wereld' een klasse van onteigenden zoals het klassieke proletariaat van Karl Marx.

Het kennisdieet waarvan de hoofdbestanddelen infotainment, fun, lifestyle, enz. zijn, is politiek gezien niet conservatief of progressief, maar reactionair omdat door dit alles in zijn dagelijkse stroom de consument wordt gedepolitiseerd. `Houd ze dom'. Ook geen nieuw inzicht. Daarbij onttrekken de mediaconglomeraten zich aan iedere openbare controle, behalve die op hun rendement. Dat kan ook niet anders, want controle op `content' is in strijd met de vrijheid van meningsuiting, en die wil niemand aantasten. Zo komen we aan de innerlijke tegenstelling. Deze vrijheid wordt door de corporate media gebruikt voor de wereldverspreiding van het dieet dat het volk niet verstandiger maakt. Dat is niet hun bedoeling maar wel het resultaat als het rendement voor alles gaat. Dat is dan het tweede bezwaar.

De economie mondialiseert verder, de nieuwe media brengen alles virtueel voor de deur, theoretisch kan iedereen een uomo universale worden, en merkwaardig: het omgekeerde gebeurt meer. De wereld wordt wel kleiner, maar dat geldt dan voor ieders persoonlijke grenzen. Al mondialiserend verliezen de mediaconglomeraten de grote wereld uit het oog. AOL Time Warner voert op het ogenblik onderhandelingen met NTL, de grootste Britse kabelmaatschappij, om de vestigingen op het vasteland van Europa uit te breiden, en het rendement te vertwee- tot verdrievoudigen (meldt de Financial Times, 30 april). Komt er niets tussen, dan wordt het nog leuker op het continent.