Getergde NS'ers staan er urenlang alleen voor

Hoe kon het zo uit de hand lopen met de menigte passagiers die in Amsterdam zo graag met de trein mee wilden? Bij de NS'ers heerste verwarring en bijna paniek.

In de chaos op en rondom het Centraal Station in Amsterdam is volgens dienstdoend machinist Peter Reenalda bij NS al vroeg in de middag van Koninginnedag niemand meer te bereiken. ,,Niemand van de bijsturing, geen procesmanager. Toen heb ik het crisiscentrum gebeld. Die wisten ook niet wat er moest gebeuren. Collega's hebben uiteindelijk zelf maar treinen gecombineerd en zijn weggereden.''

Een aantal collega's is in elkaar geslagen. Zelf is hij met stenen bekogeld. ,,De hele dag kregen we verwensingen naar ons hoofd. `Jullie met je rondje rond de kerk', zeiden ze dan. Een aantal machinisten en conducteurs zijn de woonwijken in gevlucht en hebben daar hun vrouw gebeld om ze op te komen halen.'' Toen enkele treinen rond acht uur 's avonds weer gingen rijden, kregen de machinisten en conducteurs politiebegeleiding.

De gemeente Amsterdam haalde gisteren tijdens een persconferentie uit naar de Nederlandse Spoorwegen. NS zou te lang hebben afgewacht, niet snel genoeg hebben gereageerd op de escalaties op en rondom het CS. ,,Het is acht jaar goed gegaan op Koninginnedag'', verweert een NS-woordvoerder zich.

NS zou de situatie hebben onderschat. Daar zijn aanwijzingen voor. Volgens enkele machinisten en conducteurs die op Koninginnedag dienst hadden, lag er bjvoorbeeld voor het eerst sinds jaren geen draaiboek klaar. Dat is een map die gewoonlijk op Koninginnedag in het station voor ze klaar ligt. Daarin staan de instructies als zich problemen voordoen door de drukte. ,,We waren erg verbaasd dat dat er niet was'', zegt machinist Reenalda.

NS ontkent dat er geen draaiboek geweest zou zijn. ,,Dat was er wel.''

Ook was het volgens NS voor het eerst dat er geen afspraak was gemaakt met het Gemeentelijk Vervoerbedrijf om extra bussen in te zetten om het CS en het spoor te ontlasten. Volgens NS was er geen afspraak gemaakt wegens de vele opengebroken straten. ,,De hele stad is een bouwput. Hoe ga je daar tienduizenden mensen afvoeren?'' Toen bleek dat het treinverkeer totaal was vastgelopen, besloot NS alsnog bussen in te zetten.

Busbedrijf Connexxion springt wel vaker in bij stremmingen in het treinverkeer. Pas tegen half elf 's avonds werd het bedrijf gebeld, of het bussen wilde inzetten ,,om mensen van het Centraal Station weg te rijden, in alle windrichtingen''. Connexxion weigerde. Door de drukte had het bedrijf al niet genoeg bussen. ,,Ook is het lastig om bussen in te zetten, als de spoorwegen stoppen met rijden wegens vandalisme en agressieve reizigers, om dan je eigen personeel en materieel daaraan bloot te stellen.'' Veel bussen van Connexxion in de buurt van het station waren al beschadigd. De mensen waren geïrriteerd door het lange wachten en bekogelden de bussen met ,,eieren en andere materialen''. Luiken werden gesloopt, buschauffeurs bedreigd.

Om drie uur werd al gauw duidelijk dat ook de pendeltreinen van NS vastliepen in de menigte. Waarom hebben de Spoorwegen pas 'savonds laat Connexxion gebeld? ,,Er liepen 750.000 mensen in de stad rond. Het is absoluut onmogelijk om die met bussen af te voeren.'' Waarom heeft NS uiteindelijk toch gebeld, uren nadat het treinverkeer was vastgelopen? ,,Op een gegeven moment moet je wat'', zegt NS. Uiteindelijk is het de gemeente Amsterdam geweest die extra bussen heeft ingezet, om maar zoveel mogelijk mensen van het station weg te krijgen.

Burgemeester Cohen zei gisteren dat hij al in loop van de middag NS had voorgesteld bussen in te zetten. NS antwoorde dat dat niet nodig was, de treinen zouden wel weer snel gaan rijden.

Volgens Roel Berghuis, FNV-spoorbestuurder in Amsterdam, is er op een gegeven moment paniek uitgebroken onder de machinisten en conducteurs. De treinen en de perrons waren overvol, waardoor de mensen niet in- of uit konden stappen. Het personeel op de treinen besloot daarom uit veiligheidsoverwegingen niet verder te rijden, ook al kregen ze daar opdracht toe. Hij zegt voorzichtig dat er sprake geweest ,,zou kunnen zijn'' van onwil van het personeel door de verstoorde arbeidsverhoudingen bij de spoorwegen. ,,Het zou een uiting kunnen zijn van algehele onvrede. De directie denkt dat de problemen voorbij zijn, maar juist op dit soort dagen maak je dat mee.''

Reenalda geeft aan dat de meeste collega's juist hun goede wil hebben willen tonen, diensten van twaalf, dertien uur hebben gedraaid, maar niet veel konden doen. Hij vraagt zich af waarom NS niet eerder is gaan pendelen. Vanaf half drie zouden de pendeldiensten naar de omliggende steden ingaan, zegt een woordvoerster van de Railverkeersleiding. Vanaf drie uur kwamen de pendels op gang.

De vraag waarom vanaf drie uur geen treinen konden gaan rijden, kan de Railverkeersleiding niet beantwoorden. ,,Wij plannen alleen maar in. Wat er vanaf dat tijdstip gebeurd is, moet je NS vragen. Dat heeft te maken met de beschikbaarheid van personeel en materieel van NS.''

    • Esther Rosenberg
    • Rob Schoof