ASML gemangeld in atlantische strijd

De overname van de Silicon Valley Group door het Nederlandse ASML verdeelt Europa en de VS, maar heeft ook in de VS zelf diepe verdeeldheid gezaaid.

Het Nederlandse bedrijf ASML is verzeild geraakt in een Euro-Amerikaanse krachtmeting. Inzet: vrije handel en de capaciteit om geheugenchips te maken die zes keer zo snel zijn als de beste van nu. Wie de snelste chips heeft wint de oorlog, zakelijk én militair.

De overname voor 1,2 miljard dollar van de Silicon Valley Group (SVG) in San José, Californië, door de Veldhovense maker van lithografische apparatuur om geheugenchips te maken, is `vriendelijk', maar fel omstreden. In Washington staan ministeries tegenover elkaar; president Bush wacht al langer op hun advies dan de wet voorziet. In het land strijden bedrijven voor hun versie van de vrije markt. Grote namen als IBM, Intel en Motorola maken zich sterk voor ASML. Zij willen niet dat SVG ten onder gaat. In het Congres zijn de meningen navenant verdeeld.

Het verzet tegen de overname wordt gestuurd door een groep van duizend bedrijven die meent dat de geldende handelspolitiek van de Verenigde Staten de nationale veiligheidsbelangen schaadt. De groep is tegen Amerika's Vrijhandelszone met Canada en Mexico (Nafta), tegen de Wereldhandels-organisatie (WTO) en tegen de bevoorrechte handelsstatus die China vorig jaar kreeg.

Het Amerikaanse ministerie van Defensie heeft de laatste weken binnen de regering het verzet tegen de Nederlandse overname geleid. Vooral onderminister Paul Wolfowitz heeft zich vatbaar getoond voor de argumenten van de US Business and Industry Council (USBIC), de lobbygroep van kleine en middelgrote bedrijven. Deze lobby vreest dat essentiële kennis en kundigheid voor het maken van geavanceerde wapensystemen via buitenlands eigendom van SVG weglekt naar landen die de VS kunnen bedreigen.

Intussen heeft ook de Europese Commissie zich in het strijdgewoel gemengd, nadat de Nederlandse ministers Jorritsma (Economische Zaken) en Van Aartsen (Buitenlandse Zaken) Washington met klem hadden gevraagd een trouwe bondgenoot en mede-voorvechter van de wereldhandel niet zo in de kou te zetten. Vrijdag belde Europees handelscommissaris Pascal Lamy zijn Amerikaanse evenknie Robert Zoellick. Brussel wordt permanent door de Amerikanen bestookt met verwijten van protectionisme en neemt deze belemmering van de vrije markt hoog op. Gisteren bananen, vandaag chips.

Alan Tonelson van de USBIC onderstreept dat zijn groep zich al sinds 1997 zorgen maakt over de toekomst van de Amerikaanse halfgeleider-industrie. Hij wuift de vrijhandelsargumenten van Nederland en Brussel van de hand als ,,volstrekt onaanvaardbaar'': ,,Noch de Nederlandse regering noch de Europese Commissie is in een positie bezwaar te maken tegen het Amerikaanse besluitvormingsproces inzake nationale veiligheid. Zij mogen zeggen wat zij willen, maar zij hebben geen recht invloed uit te oefenen.'' Is het niet verrassend dat Europa hier plotseling wordt geconfronteerd met een type reactie waar het zelf zo vaak belerend over wordt toegesproken door Washington? ,,Integendeel'', zegt ASML's tegenstrever, ,,gezien de bescherming die de VS Europa al meer dan vijftig jaar biedt.'' [Vervolg ASML: pagina 17]

ASML

'ASML wou de overname stiekem erdoor jassen'

[Vervolg van pagina 15] Alan Tonelson van USBIC, de tegenstrever van ASML, vervolgt: ,,Als Europa ons beschermde had Europa het recht ons met de neus op de feiten te drukken. Heeft Adam Smith niet al gezegd: `Vrijhandel is niet aan de orde als de nationale veiligheid op het spel staat'?''

De USBIC treedt vooral op namens toeleveranciers van grote exporterende bedrijven. De groep wordt sinds dit jaar ook financieel gesteund door Ultratech, een concurrent uit Silicon Valley die zelf een vergeefs bod op SVG heeft uitgebracht. De twee bestuursvoorzitters liggen elkaar niet, naar verluidt. SVG kwam met ASML wel tot een akkoord over een overname (in oktober 1,6 miljard dollar waard).

De critici van de overname noemen het ,,very foolish'' als ASML de hand zou mogen leggen op een bedrijf dat met aanzienlijke subsidies van de Amerikaanse overheid geavanceerde chips-technieken heeft kunnen ontwikkelen. Dat geldt zowel voor de EUV (extreem ultraviolet) technologie, waarmee veel fijnere circuits kunnen worden geprint dan nu mogelijk is, als voor de geavanceerde optische processen waar SVG-dochter Tinsley Laboratories in excelleert. De Tinsley-technologie wordt gebruikt in het EUV-proces én bij spionage-satellieten.

Zelfs als ASML Tinsley zou afstoten, was de USBIC niet gerust. De SVG-nederzetting in Connecticut kan bijna hetzelfde wat Tinsley iets sneller kan, meent Tonelson. En ook de toezegging dat ASML zich aan alle exportcontroles onderwerpt gaat er niet in bij deze even sceptische als taaie opponent: ,,De ervaring heeft geleerd dat buitenlandse eigenaars Amerikaanse high tech-bedrijven op den duur uitkleden en de technologie mee naar huis nemen. De garanties van ASML zitten vol gaten. Het Amerikaanse exportcontrolesysteem is bovendien failliet. President Bush heeft het ook gezegd: het moet helemaal van de grond opnieuw worden opgebouwd. De middelen ontbreken om effectief te controleren wat er gebeurt. Amerikaanse bedrijven doen ook zaken met China, maar die zijn toch makkelijker in de gaten te houden dan Europese bedrijven. Niet makkelijk, maar makkelijker.''

Gisteren antwoordde bestuursvoorzitter Doug Dunn van ASML opnieuw op de zorgen van de Amerikaanse regering. In de The Wall Street Journal bezwoor hij dat Nederland en zijn bedrijf zich naar de letter en de geest aan alle export-beperkingen houden die gelden voor militair gevoelige apparatuur. Weliswaar doet ASML zaken met China, maar het gaat daarbij om apparatuur die in het Westen niet meer tot de voorhoede behoort.

Een nauw betrokken waarnemer van de onderhandelingen stelt deze week vast dat ASML heel ver is gegaan met het afgeven van garanties. ,,Van ASML worden nu dingen gevraagd die ook van Amerikaanse bedrijven niet worden gevraagd. [Het zou gaan om investerings- en niet verhuis-garanties over een periode tot zeven jaar.] Het Nederlandse bedrijf wil natuurlijk wel kunnen blijven concurreren.'' Dunn sloeg tegen de The Wall Street Journal een optimistische toon aan. Er zouden nog maar één of twee oneffenheden overblijven. Hij verwachtte er op korte termijn uit te komen.

Tegenover het ANP vertelde Dunn gisteren: ,,Als we Tinsley moeten afstoten, willen we zakenpartner van de onderneming blijven''. ,,Dat is belangrijk voor ons.'' De divisie maakt in de ogen van Dunn hecht deel uit van SVG. Het bedrijf uit Veldhoven zou zich langzamerhand slachtoffer voelen van de compententiestrijd tussen Amerikaanse ministeries in Washington.

De elf ministeries die verenigd in de Committee on Foreign Investment in the US (CFIUS) vorige week maandag advies aan de president hadden moeten uitbrengen, hebben sindsdien met een verschuivende deadline gewerkt. Koninginnedag heeft daar begin deze week nog een dagje bijgeplakt. Nu weet niemand meer precies waar de bal ligt en wanneer hij naar het Witte Huis wordt gespeeld. Eén ding is zeker: president Bush moet woensdag 9 mei iets zeggen. Wie zwijgt stemt toe, neemt men aan.

Alan Tonelson van de USBIC geeft toe dat het Amerikaanse ministerie van Handel, dat oorspronkelijk de procedure aanvroeg die leidde tot de uitgesponnen CFIUS-beraadslagingen, inmiddels geen bezwaren meer heeft. De vraag is of het Pentagon, de defensieburcht van Washington, het soloverzet volhoudt. President Bush had geen zin zelf de knoop door te hakken.

Zijn Nationale Veiligheidsadviseur, Condoleezza Rice, heeft de betrokken departementen nu gevraagd komende vrijdag een unaniem advies uit te brengen. Of minister van buitenlandse zaken Colin Powell er nog aan te pas moet komen om te bemiddelen, een gerucht dat al enkele dagen de ronde doet, is onbekend.

ASML heeft de regering in Washington voor een netelig probleem gesteld, terwijl op veel deuren nog het bordje Stilte! Studie! hangt en achter die deuren nog lang niet altijd iemand zit. Ook dat ziet ASML's plaaggeest anders: ,,Dit is allemaal de schuld van ASML dat deze deal stiekem tijdens de overgang van de ene op de andere regering erdoor heeft willen jassen.''