Wahid schikt zich in het onvermijdelijke

President Wahid luisterde gisteren, toen het parlement hem een laatste waarschuwing gaf, naar Beethoven en zijn vice-president Megawati had `griep'. Zo schikken Indonesiërs, ook politici, zich in het onvermijdelijke.

Het vonnis werd gisteravond geveld in een wat lacherige sfeer, want de spanning was er toen al af. Van de 457 afgevaardigden op de presentielijst stonden er 363 op toen de voorzitter van de dag, de bejaarde nationalist Soetardjo Soerjogoeritno, vroeg wie er akkoord gingen met een tweede waarschuwing aan president Wahid. Soetardjo zelf en vier andere leden van het Kamerpresidium verhieven zich eveneens uit hun zetels. Alleen het jeugdige presidiumlid van Wahids Partij voor het Nationale Ontwaken (PKB) bleef zitten. ,,Nu komt onze Benjamin aan de beurt'', grapte Soetardjo, toen hij de tegenstemmers verzocht op te staan. Toen de voorzitter de leiders van de voorstemmende fracties uitnodigde voor besloten beraad over de definitieve tekst van het `memorandum', stelde hij de PKB-afgevaardigden voor om maar ,,even te gaan roken''. Een lid van deze fractie reageerde nijdig op al die olijkheid: ,,Dit is een officieel forum, voorzitter, houdt u een beetje in.''

Ook in de straten van Jakarta was de spanning intussen gebroken. Rond het middaguur verzamelden enkele duizenden Wahid-aanhangers zich bij het Nationale Monument in het centrum van de stad. Hun sarongs en keppeltjes maakten duidelijk dat dit provincialen waren in de grote stad. Hun voorman, kiai (leraar) Fawaid As'ad, eveneens in sarong en met een witte tulband op het hoofd, noodde hen tot gebed. Daarna trotseerde de massa de gestaag stromende regen en trok naar de rotonde voor Hotel Indonesia, een favoriete plaats voor betogingen. Op de spandoeken stond: ,,Als Gus Dur (de eerbiedige koosnaam voor Wahid) aftreedt, komt er een bloedbad'' en ,,Ontbindt het parlement''.

Voor het hotel aangekomen, werden zij toegesproken door Fawaid: ,,Kiai Hasyim Muzadi (voorzitter van de moslimbeweging Nahdlatul Ulama, Wahids bakermat) vraagt jullie niet op te trekken naar het parlement.'' Dat bleek het toverwoord. Niet lang daarna stroomden de `Troepen die durven te sterven voor Wahid' (PBM) braaf naar de gereedstaande bussen. Nog voor het parlement aan de stemming begon, waren zij al onderweg naar hun stadjes en dorpen in Oost-Java.

Arif Rusdi ('Gus Didik'), een PBM-commandant uit het Oost-Javaanse Jember: ,,Als de Kiai (Hasyim Muzadi) spreekt, moeten wij gehoorzamen. Mijn mensen zijn diep teleurgesteld en ik vrees voor ernstige onlusten aan het thuisfront. Dit parlement trekt zich niets aan van het volk.''

Wat Wahid voor zijn laatste troefkaart hield, de woede van zijn medestanders uit de provincie, is niet uitgespeeld en de vrede is bewaard. De president liet zich gisteren niet zien en had alle officiële afspraken afgezegd. Volgens het persbureau Antara volgde hij vanuit huis de beraadslagingen in het parlement en luisterde hij naar muziek van zijn favoriete componist Beethoven.

Deze tweede waarschuwing beperkte zich niet, zoals die van 1 februari, tot Wahids vermeende betrokkenheid bij twee financiële schandalen, maar wraakte zijn onvermogen om de diepe politieke, sociale en economische crisis van Indonesië te bezweren. Dat hij in de maanden na het eerste memorandum heeft gedreigd met afscheiding van hele provincies en met een 'volksopstand' als hij tot aftreden wordt gedwongen, deed voor de meeste fracties de deur dicht. Daarmee had het staatshoofd zelf de nationale eenheid op het spel gezet. Wahids politieke krediet is op, concludeerden de kranten vanmorgen, en de vraag is nu niet meer of, maar hoe hij het speelveld verlaat. Goedschiks en zonder gezichtsverlies, door vrijwillig af te treden, of kwaadschiks en vernederend, na een politiek proces in het Volkscongres dat in augustus bijeenkomt.

Vice-president Megawati Soekarnoputri, voorzitter van de nationalistische PDI-P, de grootste partij van het land, was dezer dagen eveneens onzichtbaar. Ze had `griep', zeiden haar woordvoerders, maar dat verhaal wordt algemeen afgedaan als een smoes. Daarmee kon ze zich onttrekken aan Wahids uitnodiging om hem te seconderen tijdens zijn verzoenende tv-rede, afgelopen vrijdag, en kon ze ook uit beeld blijven tijdens de publieke vernedering van de president, maandag. De woordvoerster van de PDI-P-fractie die gisteren een tweede `memorandum' voorstelde, zei dat haar partij alleen opkomt voor het parlementaire recht van toezicht op de president en niet aanstuurt op diens afzetting. De president heeft nog een maand om zijn leven te beteren, zei ze, maar niemand gelooft dat hij in die korte tijd het tij kan keren.