`Romantische liefde is op den duur saai'

Vanavond opent bij de Nederlands Opera een nieuwe productie van Berlioz' komische opera Béatrice et Bénédict. Gezongen wordt er in het Frans, gesproken in Shakespeareaans Engels.

Kibbelen, kissebissen en harrewarren totdat eindelijk een wederzijdse liefdesbekentenis de lucht klaart. ,,Eigenlijk zijn Berlioz' Béatrice et Bénédict net Sam en Diane in de televisieserie Cheers'', vindt tenor Paul Groves (Bénédict). ,,Het is het klassieke, komische liefdespaar. Je weet dat ze voor elkaar zijn bedoeld, maar er moet nog veel gebeuren eer het zover is.''

In het Amsterdamse Muziektheater doet een felgeel, golvend houten speelvlak dienst als amoureus strijdtoneel. Hier wordt de romantische liefde tussen gouverneursdochter Hero en adjudant Claudio gevierd, hier duurt het eindeloos voordat ook het tweede paar, Béatrice en Bénédict, elkaar eindelijk in de armen sluit en de opera met twee huwelijken in dubbel majeur kan besluiten.

Anders dan de `légende dramatique' La damnation de Faust (1846) of de `grand opéra' Les Troyens (1860), is Berlioz' tweeakter Béatrice et Bénédict een onvervalste `opera comique' met gesproken dialogen. Berlioz componeerde het werk – zijn laatste opera – voor de opening van het nieuwe theater in Baden-Baden. Het kwam gereed in 1863, bijna dertig jaar nadat hij voor het eerst ontbrandde voor het idee Shakespeares komedie Much Ado About Nothing op muziek te zetten. Het libretto schreef Berlioz zelf, en ondanks drastische coupures en vereenvoudigingen bleef hij voor Béatrice et Bénédict in essentie redelijk trouw aan Shakespeares origineel.

,,Als je niet beter zou weten, zou je denken dat Béatrice et Bénédict een hele vroege opera van Berlioz is. Een vuurpijl, spetterend van jeugdige joie de vivre'', zegt regisseur Tim Albery. Albery was bij de Nederlandse Opera eerder verantwoordelijk voor onder meer een kritisch ontvangen productie van Berlioz' Benvenuto Cellini (1991). Met Béatrice et Bénédict zet de Nederlandse Opera dit seizoen haar Berlioz-cyclus voort. Als de wens van intendant Pierre Audi uitkomt, zal in Berlioz' tweehonderdste geboortejaar 2003 ook Les Troyens in Amsterdam te zien zijn, maar niet onder regie van Tim Albery. ,,Ik heb Les Troyens zo vaak geregisseerd, ik ben het een beetje beu'', lacht Albery.

,,Béatrice et Bénedict trok me bij uitstek aan vanwege het luchtige libretto, dat de opera maakt tot de tegenhanger van Les Troyens. In Béatrice et Bénédict neemt Berlioz eindelijk afstand van zijn tot dien nogal sentimentele opvattingen over het leven en de liefde. Hij begrijpt dat een romantische liefde, zoals die tussen de personages Hero en Claudio, op den duur zonder meer saai wordt. Béatrice en Bénédict daarentegen blijven scherp, snedig, zichzelf. Het briljante aan deze opera schuilt in het contrast tussen muziek en handeling. Want ondanks alle grappen en grollen op het toneel blijft in de muziek steeds een ondertoon van melancholie over de onmogelijkheid van de romantische liefde doorklinken.''

De productie van Béatrice et Bénédict die vanavond bij de Nederlandse Opera in première gaat, was net als nu onder leiding van Edo de Waart maar scenisch in iets andere gedaante al eerder te zien op het Santa Fe Opera Festival van 1998. Voor de Amsterdamse productie werden zowel het decor, regie als de zangtaal aangepast. In Santa Fe werd Beatrice et Benedict integraal in Engelse vertaling uitgevoerd. In de Nederlandse productie wordt gezongen uit Berlioz' Franstalige origineel, en is voor de dialogen teruggegrepen naar de Engelse teksten uit Much Ado About Nothing.

,,Dat constante omschakelen tussen spreken en zingen, het Engels van Shakespeare en het Frans van Berlioz, maakt deze productie lastig'', vindt Paul Groves (Bénédict). ,,Het is vocaal een zware opgave om het ene moment luid te spreken, en aansluitend subtiel te zingen. Maar Shakespeares teksten en Berlioz' muziek maken die inspanning alleszins de moeite waard. Goed, Béatrice et Bénédict is in vergelijking met La damnation de Faust of Les Troyens een theatraal niemendalletje. Maar dat Berlioz' net als Verdi in Falstaff zijn muziektheatrale oeuvre afsluit met een komedie, vind ik fascinerend. Aan het einde van het leven blijkt wat telt en wat niet, en mag daarom bovendien hartelijk worden gelachen. Dat is toch een fantastisch idee?''

,,Al is Béatrice et Bénédict een `opera comique', de kleur van de muziek is steeds onmiskenbaar Berlioz'', vindt sopraan Sarah Fulgoni (Beatrice). ,,Dat merk je aan de zanglijnen, die in het begin onlogisch lijken, en uiteindelijk onderdeel blijken van een briljant vlechtwerk van instrumentale en vocale lijnen. Daarenboven zijn er nog de muzikale karaktertekeningen, waarmee Berlioz het contrast tussen de personages treffend benadrukt. En in deze specifieke productie, komt daar het feest van de Shakespeareaanse dialogen bij. Zoals Shakespeare de luchtigheid van het verhaal cachet geeft met het metrum en de allegorische rijkdom van zijn taalgebruik, verleent Berlioz' de handeling diepte met zijn muziek.''

Béatrice et Bénédict van H. Berlioz door De Nederlandse Opera, Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Edo de Waart. Regie: Tim Albery. Voorstellingen t/m18/5, Muziektheater, Amsterdam. Er zijn nog

enkele kaarten beschikbaar.

Res.: (020) 6255 455