Arm tegen rijk en leger ertussenin

Wat een eenmalige oprisping leek van de arme onderklasse, groeit uit tot een volksopstand. Arm strijdt tegen rijk en het leger houdt ze uit elkaar.

De Filippijnse bevolking kende haar president vandaag niet terug. De anders zo energieke Gloria Arroyo verscheen uitgeput op de televisie, ze heeft al twee nachten niet geslapen. Ze beleeft haar, voor een Filippijnse president gebruikelijke, vuurdoop: een couppoging en een volksopstand.

Om te voorkomen dat een en ander uit de hand loopt nam Arroyo vandaag haar toevlucht tot het uitroepen van de tot op heden onbekende `staat van rebellie'. Het bood haar in ieder geval de gelegenheid enkele veronderstelde leiders van de volksopstand te arresteren. Hun held is Arroyo's voorganger Joseph Estrada die begin dit jaar werd afgezet en vorige week werd gearresteerd op verdenking van het in eigen zak steken van 200 miljoen gulden uit de staatskas.

Het leek voor de straatarme volgelingen van Estrada wel een film zoals hij op 25 april vingerafdrukken moest zetten waarna hij in een cel op een gammel campingbedje mocht gaan liggen. Iets vergelijkbaars zagen ze vele malen voordat Estrada de politiek in ging. Maar toen wás het film: Estrada was een van de populairste acteurs van het land en zelfs zijn felste tegenstanders van nu bewonderden de `Ronald Reagan van de Filippijnen' destijds.

Estrada heet sinds die dagen Erap – het omgekeerde van pare: maatje – en zijn films hadden een duidelijke en consistente verhaallijn: held van de armen vecht in zijn eentje tegen een overweldigende meerderheid bestaande uit onderwereldfiguren, grootgrondbezitters en corrupte politici. Met onverhoopte steun van de arme bevolking komt alles goed en worden de rollen omgedraaid: arm wordt rijk en rijk wordt arm.

Met de echte arrestatie van Erap – bijna niemand in de Filippijnen spreekt van Estrada – en het daarop volgende protest volgt de realiteit het sjabloon van de fictie. Ook Estrada's fans/kiezers, de leden van de arme meerderheid, twijfelen er niet aan dat hij zichzelf heeft verrijkt tijdens zijn presidentschap. Maar dat zouden zij ook hebben gedaan! De politiek is een instituut van de rijken en de elite. En juist Erap, de Filippijnse Robin Hood, heeft de `massa' geleerd dat de armen behoren te stelen van de rijken.

Met Estrada's opvolger Arroyo heeft de arme onderklasse dan ook niets op. Deze doctor in de economie en dochter van een populaire president die ondanks zijn arme afkomst tot de elite is gaan behoren, moet het hebben van dat deel van de bevolking dat de economische touwtjes in handen heeft.

Wat weerhoudt de twee stromingen ervan met elkaar op de vuist te gaan? Leger en politie. Hoewel de Filippijnen zichzelf een volwassen democratie noemt, is de rol van de houders van het geweldsmonopolie steeds doorslaggevend. Leger en politie liepen vijftien jaar geleden over van dictator Marcos naar Cory Aquino die daarop sneller president werd dan ze democratie kon zeggen. Dit jaar, op 19 januari, besloten ze van Estrada naar Arroyo over te steken. Een dag later was ze president. Ook nu een botsing dreigt, zijn alle ogen op de mannen in uniform gericht.