MÁXIMA PLAATST REPUBLIEK OP AFSTAND, REPUBLIKEINEN HOUDEN HOOP WANT DE KAMER IS LAUW

,,Met de PSP zetten we vroeger altijd een bakfiets met antimonarchistische folders in de Herestraat'', zegt – niet zonder weemoed – de in Groningen woonachtige Tom Pitstra, lid van de Eerste Kamer voor GroenLinks. Hij is een van de weinige leden van het parlement die, elk jaar weer, de opening van de Staten-Generaal op Prinsjesdag door het erfelijk staatshoofd niet bijwonen; een binnen GroenLinks, waarin de PSP al jaren geleden is opgegaan, niet onomstreden vertoon van principes.

Pitstra houdt vol, maar geeft toe dat de monarchie geen probleem is in de orde van bijvoorbeeld het broeikaseffect. ,,Ik sluit zelfs niet uit dat ik vandaag ergens een biertje ga pakken. Met die bakfiets, dat doen we niet meer. Het leverde altijd agressieve reacties op. Op 1mei houden we hier met PvdA en GroenLinks een gezamenlijke bijeenkomst. Ik mag daar spreken, dus dat ga ik nu maar eens voorbereiden.''

,,Máxima heeft de republikeinen in Nederland in het defensief gedrongen'', meent Pitstra, en dat zullen veel tegenstanders van de erfelijke monarchie met hem eens zijn. Maandenlang putten zij hoop uit de sfeer van schandaal rond de vader van Máxima. Maar premier Kok smoorde de constitutionele crisis, en Máxima stal het hart van vriend en vijand. De republiek lijkt, in termen van politieke haalbaarheid, terug bij af.

,,Dat is maar tijdelijk'', denkt Ewout Irrgang, fractiemedewerker van de SP in de Tweede Kamer en voorzitter van het Nieuw Republikeins Genootschap. ,,Let maar op: dit was niet de laatste constitutionele crisis. Er is alle aanleiding om te denken dat koning Willem-Alexander `Willem de Laatste' zal zijn.'' De afgelopen vijf jaar hebben volgens Irrgang een ongekende afkalving van de steun aan de monarchie te zien gegeven.

Het is het Nieuw Republikeins Genootschap (www.republiek.myweb.nl), dat naar eigen opgave zo'n driehonderd leden telt, alles aan gelegen om dit proces te versnellen. Het genootschap heet naar het Republikeins Genootschap, een gezelschap notabelen dat een aantal jaren geleden jolig de republiek weer op de agenda plaatste, nadat dit programmapunt – aan het begin van de twintigste eeuw nog courante waar in de arbeidersbeweging – politiek goeddeels uit het zicht was verdwenen.

Voor dat Republikeins Genootschap heeft de voorzitter van het Nieuw Republikeins Genootschap harde woorden. ,,Ze hebben de indruk gewekt dat het een grap betrof en daardoor het imago van het republikanisme geschaad.'' Het Nieuw Republikeins Genootschap is het ernst, benadrukt de voorzitter. Zijn organisatie houdt met enige regelmaat debatavonden, vooral in wat Irrgang als `de bolwerken' van republikeinse gezindheid beschrijft: Limburg, Groningen en Den Haag - de stad dan, niet politiek Den Haag.

Want Máxima of niet, al te sterk lijkt het antimonarchistisch streven er niet voor te staan.

Toch bestaat de Tweede Kamer, die in politieke zin de dienst uitmaakt in Nederland, slechts voor een kleine minderheid uit overtuigde oranjeklanten, met name afkomstig uit rechtzinnig-calvinistische kring. In de wandelgangen is lauwe scepsis troef. Maar omdat, naar men aanneemt, de kiezers in afschaffing van de monarchie in het geheel niet geinteresseerd zijn, maken maar heel weinig Kamerleden er een punt van.

De grote inzet van premier Kok – naar wordt aangenomen niet iemand die bij het woord oranje het hart sneller voelt kloppen – voor het netjes regelen van de verloving van Willem-Alexander is tekenend voor deze houding. Maar ook de Kamerleden dragen hun steentje bij aan de continuering van het instituut, bijvoorbeeld door zich gedwee naar het paleis te begeven als koningin Beatrix zich wil onderhouden met de diverse Kamercommissies, en dat wil zij tegenwoordig jaarlijks. Slechts een doodenkel Kamerlid blijft weg, omdat hij of zij vindt dat het niet aangaat dat de Kamer, die de regering moet controleren, een beetje gemene zaak gaat zitten maken met een lid van die regering.

Opvallend is dat een aantal Kamerleden dat tegen het huwelijk van Willem-Alexander met Máxima gekant blijft, geen principieel tegenstander van de monarchie is. Dat geldt onder anderen voor Francine Giskes van D66. Zij stemde onlangs tegen de motie waarin Kok werd gecomplimenteerd met zijn regeling van de verloving, en ze zal te zijner tijd ook tegen de Toestemmingswet voor het huwelijk stemmen. ,,Ik vind het onjuist dat Willem-Alexander door zijn keuze het koninklijk huis in opspraak brengt'', zegt Giskes. ,,Maar wat de monarchie betreft: een president heeft ook zo zijn nadelen.''

Ook Hillie Molenaar van de PvdA tégen de Toestemmingswet stemmen. ,,Naar mijn idee moet de monarchie onze waarden vertolken. Hoe je het ook bekijkt: vader Zorreguieta staat niet voor democratie en mensenrechten. Dan heb je als kroonprins, naar mijn idee, je job niet goed gedaan.'' Maar waarom dan wel laatst vóór die motie gestemd? Molenaar: ,,Omdat ik daadwerkelijk vind dat Kok dat heel knap gedaan heeft. Ik heb mijn fractieleider, Melkert, nog gevraagd of dat kon – voor de motie maar tegen de Toestemmingswet. Die zei dat er geen probleem was.''

Zowel Giskes als Molenaar willen niet als scherpslijpers te boek staan. ,,Als het huwelijk straks wordt goedgekeurd, moet je naar mijn mening verder ook niet meer moeilijk doen'', meent Giskes. ,,Dan moet je die Argentijnse familie ook accepteren en niet elke keer weer discussie voeren over de vraag of de vader van Máxima ergens wel of niet bij mag zijn.''

,,Ach, de monarchie is voor heel erg veel mensen ontzettend mooi en belangrijk'', zegt Molenaar. ,,Zolang het niet om democratie of mensenrechten gaat, zou ik zeggen dat allerlei misstapjes van het koninklijk huis ons juist veel vreugde bereiden. Juliana die op het huwelijk van haar kleinzoon per ongeluk een katholieke hostie aannam. Dat was toch prachtig?''

De Tweede Kamer is met reces

    • Raymond van den Boogaard