België model `schone' diamant

De Belgische aanpak staat model voor de strijd tegen de illegale handel in `bloeddiamanten' uit Afrikanse conflicthaarden.

,,België is een pionier in de strijd tegen conflictdiamanten'', zei staatssecretaris voor Buitenlandse Zaken, Annemie Neyts, vorige week vol trots tot ministers en diplomaten uit bijna veertig landen. Zij waren in Brussel bijeen voor de eerste van vijf conferenties met de diamantindustrie en non-gouvernementele organisaties. Ze willen met dit zogenoemde `Kimberley-proces' voor het einde van het jaar een akkoord bereiken over een internationaal erkend systeem van certificering dat een eind moet maken aan de illegale diamanthandel.

Ruim een jaar geleden lag België met Antwerpen als belangrijkste diamantcentrum ter wereld nog zwaar onder vuur van de Verenigde Naties. In een rapport van de Veiligheidsraad werd België ervan beschuldigd de internationale boycot te ontduiken tegen `conflictdiamanten' uit Angola en Sierra Leone, waarmee rebellenbewegingen hun strijd financieren.

Dat kwam hard aan bij de Belgische regering, die conflictpreventie in Afrika juist tot prioriteit in het buitenlands beleid heeft verklaard. De VN-kritiek ondermijnde de geloofwaardigheid van dit actieve Afrika-beleid van België, dat door zijn koloniale verleden waardevolle contacten in de regio heeft. Twee weken geleden kwam bovendien nog een VN-rapport naar buiten over betrokkenheid van Westerse bedrijven (ook Belgische) bij illegale exploitatie van grondstoffen in Congo.

,,Het Belgische beleid inzake diamanten is vooral ingegeven door de zorg om bij te dragen aan de eliminatie van conflictsituaties in Afrika, meer dan door economische belangen'', zei staatssecretaris Neyts. Ethiek en economie gaan voor België in elk geval prettig samen. Het economisch belang is namelijk aanzienlijk: zeven procent van de Belgische export, dertigduizend banen en een jaaromzet van twintig miljard dollar.

Andere diamantcentra (Tel Aviv, Londen of Moskou) deden het niet beter. Integendeel. Zo publiceert Antwerpen als enige in- en uitvoerstatistieken. Maar Antwerpen was een logisch doelwit, omdat negentig procent van alle ruwe diamant hier passeert. De Antwerpse diamantsector meende dat concurrenten, waaronder gigant De Beers, achter de negatieve campagne zaten.

Staatssecretaris Neyts sprak van ,,gerechtvaardigde'' kritiek op de Belgische diamantindustrie. Om er meteen aan toe te voegen dat ,,heel veel'' is verbeterd sinds de regering een taskforce aan het werk zette. Toch lekte juist vorige week via de Franstalige Belgische krant Le Soir een rapport uit van de Belgische militaire inlichtingendienst over smokkel van diamanten voor de Angolese rebellenbeweging Unita via Antwerpen, waarbij ook de Libanese terreurgroep Hezbollah zou zijn betrokken.

Meteen stak weer het wantrouwen van de Antwerpse diamantindustrie de kop op. Directeur Peter Meeus van de overkoepelende Hoge Raad voor Diamant suggereerde met een verwijzing naar de enorme commerciële belangen dat Israël informatie had gelekt. ,,Net nu Israël boos is, omdat we hun monopolie in Congo konden breken en er in Brussel een diamantconferentie begint'', zei hij in de Vlaamse krant De Standaard. Een woordvoerder van Buitenlandse Zaken was laconiek. Volgens hem toont het inlichtingenrapport vooral aan dat de Belgische autoriteiten het probleem aanpakken. De gegevens waren direct doorgespeeld naar justitie, en overigens twee jaar oud.

De Belgische regering was er veel aan gelegen de eerste conferentie van het `Kimberley-proces' naar Brussel te halen. Dat heeft geholpen het door de VN-kritiek beschadigde imago te herstellen. Tijdens de conferentie werd het systeem dat de Antwerpse diamantindustrie in samenwerking met Angola en Sierra Leona heeft ingevoerd, aan alle deelnemers als voorbeeld voorgehouden. Het omvat in- en uitvoercertificaten, verzegelde zendingen, fysieke controles, één centrale invoer- en uitvoerlokatie en informatie-uitwisseling.

Antwerpen sloot tijdens de conferentie ook een certificatie-akkoord met Congo. Volgens onderminister Neyts is de Antwerpse diamantindustrie nu ,,de motor'' in de strijd tegen de illegale handel. De Belgische diplomatieke en publicitaire campagne is niet zonder succes gebleven. Toen de VN in december per resolutie de deelnemers van het `Kimberley-proces' vroeg om een certificatiesysteem uit te werken, gold het Antwerpse systeem als voorbeeld. Global Witness, dat vorig jaar nog met een internationale consumentenboycot dreigde, sprak in Brussel lovend van het ,,Belgische model''.

    • Hans Buddingh'