Rechters zonder hoofddoek

De Commissie Gelijke Behandeling boog zich gisteren over een lastige hoofddoekjeszaak. De rechtbank vindt dat een griffier of rechter met hoofddoek de indruk kan wekken niet onafhankelijk te zijn. Dat is onzin, volgens Ayse Kabaktepe.

Ayse Kabaktepe was gistermiddag niet de enige juriste met een hoofddoek. Het wemelde van de lotgenoten op de trappen van het Utrechtse paleis van justitie. De sluiers kunstig gevouwen en met knopspelden vastgezet. Op de revers van hun lange donkere jassen stak een oranje strikje, symbool van vrijheidsstaat Nederland.

De Commissie Gelijke Behandeling boog zich over een uitzonderlijke hoofddoekjeszaak. Drie maanden geleden solliciteerde de twintigjarige rechtenstudente Kabaktepe naar de functie van waarnemend griffier bij de Zwolse rechtbank. Ze liet weten haar hoofddoek om principiële redenen niet af te willen leggen tijdens rechtzittingen. De rechtbank wees haar daarom af. ,,Het dragen van een hoofdbedekking'', zo staat in de afwijzingsbrief, ,,kan afbreuk doen aan het vertrouwen in de onpartijdigheid en neutraliteit van de met rechtspraak belaste functionarissen''. Kabaktepe legde de zaak voor aan de Commissie Gelijke Behandeling, omdat er volgens haar sprake is van een direct onderscheid op grond van godsdienst.

Waarom zou een rechter of griffier ongeloofwaardiger zijn als zij een hoofddoek draagt? Die vraag stelde commissievoorzitter J. Goldschmidt wel drie keer. Het gaat om de schijn van onafhankelijkheid, antwoordde landsadvocaat A. Castermans, raadsman van de Zwolse rechtbank. Uitgerekend op een plaats waar er niet met partijdigheid mag worden gesjoemeld. ,,Het gaat om de rechtzoekende. Die mag na een zitting niet weglopen met de gedachte dat hij door dat ene teken in het voor- of nadeel kan zijn. Er wordt niet alleen recht gesproken, maar ook aanschouwd.''

Goldschmidt: ,,Maar hoe wéét u dat die hoofddoek een inbreuk is op de neutraliteit van de drager?''

Castermans: ,,Omdat het dragen van een hoofddoek onlosmakelijk verbonden is met een geloofsovertuiging. Ook een keppel of een kruis kan een pars pro toto [deel dat staat voor een geheel, een veelzeggend detail, red.] zijn. Ze dragen een boodschap uit.''

Hier mengde Kabaktepe zich voor het eerst in de discussie. ,,Een rechter of griffier met een hoofddoek kan perfect haar geloofsovertuiging scheiden van haar werk. Het uiterlijk zegt niets over de neutraliteit van de persoon van de rechter.''

De Zwolse rechtbankpresident E. Maan beriep zich gisteren op Reglement II, het onderdeel van de wet op de rechterlijke organisatie die de kledingcode van de rechterlijke macht regelt. Daarin staat dat het voorgeschreven kostuum bestaat uit een toga, een bef en een baret. Voor het weigeren van een hoofddoek, zo probeerde Maan aan te tonen, bestaat een objectieve rechtvaardigingsgrond. De interpretatie van het reglement leidde tot een hilarische opsomming van al of niet getolereerde versierselen.

,,Een baret mag, maar er staat niet dat andere hoofddeksels niet mogen'', wierp commissievoorzitter J. Goldschmidt tegen.

,,Nee'', zei Castermans, ,,Er staat dat het onaanvaardbaar is dat een ander hoofddeksel wordt gedragen.'' Bovendien, voegde Maan daaraan toe, is de behoefte aan het dragen van hoofddeksels tot op heden buitengewoon klein gebleken. Castermans kende toch een aardig voorbeeld van een griffier die haar parelketting over haar bef had gehangen. ,,Ze is daar fijntjes op gewezen.''

Neemt niet weg, vond de raadsman, dat ringen, armbanden, oorbellen en lipstift deel uitmaken van de kleding onder de toga. Die mogen wel zichtbaar zijn, omdat ze geen boodschap uitdragen. Over kapsels met vlechten of kralen in het haar valt te twisten.

Ayse Kabaktepe had nog een pleit te beslechten. Dat van haar hoogopgeleide lotgenoten. Voor veel moslims is de hoofddoek een religieus voorschrift. ,,Dwingender dan het dragen van een kruisje voor een katholiek. Verbieden een hoofdoek te dragen betekent dat een groeiende groep allochtone vrouwen geen toegang heeft tot de rechterlijke macht'', zei ze. ,,Hoe kan de schijn van neutraliteit van de rechterlijke macht worden opgehouden als bekend is dat een groep nieuwkomers daarvan bij voorbaat is uitgesloten?''

Over twee maanden oordeelt de Commissie Gelijke Behandeling.

    • Jutta Chorus