De slotfase voor Wahid: `High Noon' in Jakarta

Het spel is bijna uit voor de Indonesische leider Wahid. Maar het eindspel dreigt grimmige vormen aan te nemen.

De president die ooit gold als een meester in het politieke kaartspel, heeft geen troeven meer. Gisteravond deed Abdurrahman Wahid een laatste beroep op het Indonesische volk, dat hij aan zijn kant waant. In een zaal volgepakt met hem welgezinde toehoorders liet hij zijn woordvoerder Wimar Witoelar een verzoenende rede uitspreken. Wahid vroeg om vergeving voor eventuele zwakheden en fouten en liet weten dat zijn afzetting de enorme problemen waarmee Indonesië worstelt niet zal oplossen. Er werd af en toe geklapt, maar de bijval stak bleekjes af tegen de strijdlust van de oppositie. Vorige week nog hoopte Wahid van dit tv-optreden een nationaal nummer te maken. Hij zou zich laten flankeren door twee van zijn tegenspelers, parlementsvoorzitter Akbar Tanjung en vice-president Megawati Soekarnoputri. Ze lieten het allebei afweten. Een gespannen ogende president luisterde op de voorste rij naar zijn eigen tekst, zonder de nummers twee en drie naast zich.

Wahid prees het staatsmanschap van Megawati, die in oktober 1999 ondanks een klinkende verkiezingsoverwinning het presidentschap aan haar neus voorbij zag gaan, haar gefrustreerde achterban kalmeerde en zich schikte in een plekje op de tweede rij. Het was kenmerkend dat Wahid teruggreep naar dat niet meer zo nabije verleden, want recentere voorbeelden van inschikkelijkheid zijn niet voorhanden. Gisteren liet `Zus Mega' via een woordvoerder weten dat het parlement het volste recht heeft om de president maandag een tweede berisping te geven. Op 1 februari kreeg hij de eerste en een nu zo goed als onvermijdelijke reprise opent de deur voor Wahids afzetting in augustus.

Vorige week kondigde de belaagde president aan dat hij nog een troefkaart achter de hand heeft: de volkswoede. ,,Als het parlement mij op 30 april zonder enige grond een tweede waarschuwing geeft, zullen 400.000 van mijn aanhangers optrekken naar Jakarta'', zei hij tijdens een werkbezoek aan de provincie. In Wahids thuisbasis Oost-Java, de bakermat van zijn Nahdlatul Ulama (NU), een moslimbeweging met een aanhang van tientallen miljoenen, gingen vandaag duizenden Wahid-getrouwen op weg naar de hoofdstad Jakarta, met treinen, bussen en motorfietsen. Op zondag zullen zij op een groot plein in het centrum van Jakarta een istighosah (Arabisch voor een massale gebedsbijeenkomst) bijwonen `voor staat en volk', maar vooral voor hun president. Naar verwachting zal een groot deel van deze vrome menigte bestaan uit pas geworven leden van de Pasukan berani mati (`troepen die durven te sterven', PBM), arme gelovigen die Wahid beschouwen als hun leraar en diens politieke val als een diepe vernedering.

Wat Wahid ziet als zijn laatste troefkaart, is in feite een zelfmoordwapen. Mochten de in traditionele vechtkunst getrainde desperados uit Oost-Java hun bedreigingen waarmaken en het parlement bestormen als dat Wahid opnieuw tot de orde roept, diskwalificeert de NU zich als democratische kracht en brengt ze haar leider de politieke doodsteek toe. De oppositie beklemtoont dat een militante minderheid die parlementaire besluitvorming dwarsboomt, zijn leider de slechtst mogelijke dienst bewijst.

Jakarta begint intussen te lijken op het stadje uit de klassieke western High Noon. De Chinese minderheid, in het verleden steeds het mikpunt als de volkswoede losbarstte, heeft, voor zover vermogend, hotelkamers geboekt in Singapore en minder draagkrachtige winkeliers nemen zich voor hun negotie morgen en overmorgen te vergrendelen. Politie en leger in de hoofdstad hebben inmiddels 42.000 man op de been en de militaire stadscommandant, generaal-majoor Bibit Waluyo, zei tijdens een inspectie van zijn manschappen dat zij mogen schieten als pro-Wahidbetogingen ,,ontaarden in anarchie''. Rond het parlementsgebouw zal een cordon worden gelegd, dat zich in eerste instantie van traangas zal bedienen, in tweede instantie van rubberkogels en in geval van een dreigende doorbraak van scherpe munitie.

De `markt' is nerveus: de roepia zakte donderdag onder de 12.000 tegen de dollar, de laagste koers sinds het crisisjaar 1998. Parlementariërs van partijen die vastbesloten zijn Wahid maandag opnieuw op zijn nummer te zetten - samen een ruime meerderheid - hebben om politiebescherming gevraagd, gezien de dreigende taal van de PBM-ers die zeggen niet terug te schrikken voor gijzeling van Wahids politieke vijanden. Zeker vijf ambassades, waaronder die van de VS, Japan en Nederland, hebben om bijzondere bewaking gevraagd. Een woordvoerder van de politie zei gisteren dat extra manschappen zouden worden ingezet om te voorkomen dat ,,buitenlandse diplomaten in paniek raken en het land verlaten, want dat zou heel slecht zijn voor het toch al beroerde imago van Indonesië''.

Op steun van leger en politie hoeft Wahid niet te rekenen. Generaals laten binnenskamers weten meer te verwachten van de nationaliste Megawati dan van de blinde man die nu in het Merdekapaleis zetelt. Het spel is bijna uit, maar de slotfase dreigt grimmige vormen aan te nemen.

    • Dirk Vlasblom