Zet je oorlogsmasker op

NEW YORK/HILVERSUM. Om mij optimaal voor te bereiden op een zeer bescheiden voorleestournee door de Verenigde Staten van Amerika had een van mijn personeelsleden mij dringend geadviseerd mediatraining te nemen. Het personeelslid had voor de zekerheid al een afspraak geregeld met Bill Valente van Valente Communications.

Bill Valente had al veel beroemde schrijvers, politici en vakbondsleiders getraind in contacten met de media. Goedkoop was het niet, zo'n drieduizend dollar per dag. Doorbreken mocht best wat kosten. En als die doorbraak er niet van kwam, zoals ook het koninkrijk Gods er niet van was gekomen, dan had ik nog altijd die mediatraining achter de rug.

Valente was een onopvallende man van in de vijftig, werkzaam in een sober kantoor. Hij zette zelf koffie. Dat scheelde. Hij had er ook iemand voor in kunnen huren, maar dan was mijn rekening vast op vierduizend dollar uitgekomen. Op zijn negentiende was hij begonnen presidentskandidaten te interviewen in New Hampshire, hij had verscheidene radioshows gehad, een enkele televisieshow en toen ik tien was, bereidde hij al schrijvers voor op de media.

,,Waar het mij vandaag om gaat'', zei hij, ,,is om jou te laten wennen aan iets volstrekt kunstmatigs: het interview. Als jij hier weggaat moet dat kunstmatige er uitzien als een normaal gesprek.''

Dat was een mooi en toch haalbaar streven. Erg nuttig ook in het dagelijks leven. ,,Echte sterren'', zei Valente, ,,weten dat ze roem niet bezitten, dat het een fase is waar ze even doorheen gaan. Jij hebt dat uitstekend aangevoeld.''

Roem als een kostuum van de feestwinkel.

,,Voor een schrijver'', zei Valente, ,,gaat het niet om soundbites. Ze moeten zich met jou kunnen identificeren. Het is zinloos de titel van je boek twintig keer te noemen. Dat soort adviezen wordt gegeven door mensen die er niets van weten. Identificatie, dat is het sleutelbegrip.''

De assistent van Valente kwam binnen. Paul, een jonge, mooie acteur, helaas nog niet ontdekt, en daarom maar Valente's assistent.

,,Ik bedoel dit niet cynisch'', zei Valente, ,,maar een interview is eigenlijk een vorm van telefonische verkoop, met dit verschil dat de mensen niet worden gestoord terwijl ze net hun biefstuk zitten te snijden.''

Fantasie: ,,Ik ben Arnon Grunberg, stoor ik? Ik wil u even wat vertellen over mijn nieuwe boek.'' (Of toch geen fantasie?)

Wie meent dat de literatuur een ontsnapping biedt aan de telefonische enquête komt bedrogen uit.

,,Je hebt een warholliaans boek geschreven'', zei Valente, ,,drie mensen geobsedeerd door roem.''

De assistent maakte aantekeningen.

,,Wij zijn erdoor geobsedeerd'', zei ik, ,,ook wel door kanker. Maar toch alleen als we het zelf hebben. Roem en kanker, dat is pas echt een interessante combinatie. Het hoeft niet eens echt kanker te zijn, een eetziekte is ook goed, een miskraam, een foute moeder, drankzucht, een scheiding, en als geen van deze zegeningen je ten deel is gevallen is er nog altijd de tennisarm. Die obsessie duidt er waarschijnlijk op dat we aan het uitdoven zijn. Dat is geen ramp. Elke kaars moet eens uit. Zoals de echte sterren beseffen dat bekendheid een kamer is die je huurt voor één nacht, zo zouden wij moeten beseffen dat de aanwezigheid van ons op deze planeet voor één lange nacht bedoeld is, de zogenaamde nacht van de lange messen. Misschien moeten we ons erbij neerleggen dat het in het oosten licht begint te worden. Het is sneu voor de huisdieren, maar die vinden wel weer een andere levensbestemming. Of ze sterven ook uit.''

,,Ga door'', zei Valente.

Het was weer begonnen te regenen. De lente liep vooraan, was alvast begonnen met uitsterven. Ongetwijfeld in de veronderstelling dat de eersten de laatsten zullen zijn.

,,Het is ook sneu voor de beesten in de dierentuinen. Tenzij de hekken tijdig zijn geopend. Dan nog blijft het de vraag of ze het zouden overleven zonder bewakers. Ons is dat niet gelukt.''

De regen ging over in hagel.

,,Dit is heel goed'', zei Valente, ,,persoonlijk vind ik het uitstekend, maar misschien zijn de mensen in Ohio hier niet helemaal klaar voor. Vergeet ook niet dat ze jou niet kennen. Kun je je boodschap iets persoonlijker maken.''

,,Dat is geen probleem'', zei ik.

Alles kon altijd persoonlijker.

,,Ik haal er straks'', zei Valente, ,,de stopwatch bij en dan gaan we oefenen je boodschap in drie minuten te vertellen, maar ook in anderhalve minuut, in dertig seconden, in twintig seconden, zelfs in tien seconden.''

Het is aanlokkelijk in de training van Valente een Amerikaanse uitwas te zien. Als het een uitwas is, dan de onze. In Amerika durven ze hun uitwassen ten einde te denken. Elders geven ze de voorkeur aan uitslapen. Is ook wel wat voor te zeggen.

We gingen naar de studio. Valente speelde allerlei soorten interviewers. Vriendelijke, geïnteresseerde, ongeïnteresseerde, onbeschofte, en vervolgens ook analfabete interviewers.

,,Verwacht niet'', zei Valente, ,,dat ze je boek hebben gelezen, een enkele uitzondering daargelaten.''

Het verschil tussen niet lezen en wel lezen maar niet serieus nemen, is uiteindelijk gering.

We zaten nu op 20 seconden waarin ik mijn boodschap moest verkondigen. Eigenlijk was dit yoga. Je trad uit jezelf. Je werd één met het universum.

Zolang niemand je naar het leven staat, blijft het leven spel. Dat is het probleem van alle schrijvers die leven zonder dat iemand ze naar het leven staat. Ondraaglijk licht inderdaad.

Wat alle moordenaars en beulen gemeen hebben is hun behoefte aan ernst. Net als sommige critici, politici en filosofen.

We gingen naar de 10 seconden. Ik betreurde het dat ik geen politicus was geworden. Ik voelde, maar misschien was dat overmoed, dat ik eigenhandig een middelgrote democratie om zeep had kunnen helpen.

,,Het was een eer met je te werken'', zei Valente toen de dag om was, ,,je bent een snelle leerling.''

,,Dat is wederzijds'', zei ik, ,,en ik kom terug. De toekomst is aan de mediatraining.''

,,Vergeet niet als je op televisie komt, voor de uitzending altijd vragen, hoe wil je worden aangesproken, en hoe lang hebben we? Televisie begint al lang voor de opname. Televisie begint als je de studio binnenwandelt. Doe zoals de American football-spelers: zet je oorlogsmasker op.''

En zoals de Amerikaanse mariniers op weg naar bijvoorbeeld Vietnam.

Twee dagen na mijn ontmoeting met Valente was ik op de Nederlandse televisie.

Ik had mijn oorlogsmasker opgezet, voor wat dat masker waard was.

Naast mij zat ex-minister Maij-Weggen.

Al voor de uitzending had zij tegen mij en anderen tot drie keer toe verklaard dat ze nog nooit een verkiezing had verloren. Ik kon niet nagaan of dit op waarheid berustte, ik merkte alleen dat ze moeite had haar plezier over deze reeks van overwinningen te verbergen.

Romans lezen deed ze niet. Had ze uitbesteed aan haar man.

Haar woordvoerder, haar minnaar, haar propagandachef, zwierf om haar heen als een vlieg om een uitwerpsel.

Dat is wat cultuur is: lezen en sterven uitbesteden, en zelf de telefonische verkoop doen.

Mijn oorlogsmasker werd geschminkt.

Ik verklaarde tijdens de uitzending wel wat te zien in verlichte heersers.

Na afloop zei Maij-Weggen: ,,Weet je hoeveel mensen er voor de democratie zijn gestorven?''

En voor het fascisme, en de pecunia, en de strijd tegen drugs. En voor de Heer en Allah niet te vergeten.

Mensen hebben de neiging, uitzonderingen daargelaten, voor verderfelijke zaken te sterven.

Het verheugde mij te merken dat Maij-Weggen waarschijnlijk nog niet eens bereid was voor haar eigen kind te sterven.

En dan zijn er nog de vruchten van de democratie, om nog de meest onschuldige voorbeelden te noemen: Fujimori, Berlusconi, Kissinger, Waldheim.

Voor Berlusconi kan binnenkort misschien weer gestorven worden. Heerlijk.

Ik nam afscheid. De telefonische verkoop zat er weer op.

Alles neemt af als je ouder wordt, op een paar dingen na. Walging. Begeerte. En ook steeds vaker, wanneer ik een mevrouw op straat haar hond zie knuffelen, de gedachte: sneu voor de huisdieren.

i9