Paus der kerkhistorici

,,Om een beeld te krijgen van de mens Luther, is het noodzakelijk het eigen wereldbeeld achter te laten en eeuwen terug te gaan.' Dat schreef prof. Heiko Oberman in 1982 in het voorwoord van zijn biografie over de kerkhervormer Maarten Luther. Tegenover dagblad Trouw herhaalde hij enkele jaren geleden die voor hem typerende kijk op de geschiedenis aldus: ,,De historicus is de laatste advocaat van de doden. Hij moet de doden hun stem teruggeven, hen beschermen tegen degenen die abortus op het verleden proberen te plegen.'

Oberman, die zondag op 70-jarige leeftijd in Tucson, Arizona na een ziekte van enkele maanden overleed, ,,behoorde zonder meer tot de grootste kerkhistorici ter wereld voor de late Middeleeuwen en de Vroeg-moderne Tijd', aldus dr. W. Janse, kerkhistoricus aan de Universiteit Leiden. ,,Oberman liet je keihard werken, maar hij was iemand voor wie je dat graag deed. In zijn kritiek kon hij hard zijn, maar hij was ook heel gul in zijn lof.'

Heiko Augustinus Oberman werd in 1930 in Utrecht geboren. Zijn ouderlijk huis bood in de oorlog veelvuldig onderdak aan joden die op weg waren naar een onderduikadres. Hij studeerde in Utrecht, waar hij in 1957 cum laude promoveerde. Daarna doceerde hij achtereenvolgens aan Harvard University en aan de universiteit van Tübingen, waar hij het Instituut voor de Late Middeleeuwen en de Reformatie opzette. In 1984 verruilde hij Tübingen voor de universiteit van Arizona.

Oberman benadrukte steeds de continuïteit in de geschiedenis. Zo liet hij zien dat Luther als een late middeleeuwer gezien moest worden en niet als een van de eerste vertegenwoordigers van de Nieuwe Tijd. Zijn enorme kennis van zaken kwam tot uitdrukking in een standaardwerk als het Handbook of European History 1400-1600, waarvan hij een van de samenstellers was. Hij was ook de grote stimulator achter de bij Brill in Leiden uitgegeven series Studies in Medieval and Reformation Thought en Studies in the History of Christian Thought.

Voor zijn werk ontving hij in september 1996 van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen de dr. A.H. Heinekenprijs (250.000 gulden).

Hij was voorzitter van een commissie die de reorganisatie van het theologisch wetenschappelijk onderwijs voorbereidde – een voorzitterschap waaraan vooral de Universiteit van Amsterdam weinig goede herinneringen heeft. Oberman was een sprankelend docent, die zijn enthousiasme voor de kerkgeschiedenis op zijn studenten wist over te dragen. De universiteit van Arizona typeert hem in een necrologie als ,,a favorite of students.' Toen hij in februari van zijn artsen te horen kreeg dat hij niet lang meer te leven had, schreef hij in een afscheidsbrief aan zijn vrienden dat hij kon terugkijken op een ,,blessed pelgrimage' en een ,,priviliged life'.

Gerectificeerd

Oberman

In de necrologie van prof.dr. H.A. Oberman Paus der kerkhistorici (in de krant van donderdag 26 april, pagina 2) staat dat hij voorzitter was van de commissie die de reorganisatie van het theologisch wetenschappelijk onderwijs voorbereidde. Hij was echter lid van deze commissie, die onder voorzitterschap stond van prof.dr. A.H. Smits.

    • Herman Amelink