Foto Walter Herfst

Eindelijk gaat op het oude spoor het Luchtpark open

Stadsontwikkeling

De rails is weg, het dak opgeknapt. Boven de Hofbogen wordt een begin gemaakt met het Luchtpark. De vraag is nu hoe het met de rest van het tracé moet.

De zon schijnt, het gras is hoog. Het Luchtpark boven op het dak van het voormalige station Hofplein gaat volgende week zaterdag officieel open, tijdens de Rotterdamse Dakendagen. Maar wie dat wil, kan er nu ook al terecht.

Het Luchtpark boven de Hofbogen is een terreintje van 40 bij 140 meter. Het staat inmiddels vol fruitbomen. „Appels, peren, kersen”, zegt Daniel Opbroek van GroenGoed Rotterdam. Met zijn organisatie leidt Opbroek inmiddels acht vrijwilligerstuinen in de stad, waaronder die van het Luchtpark. Zijn hoop is dat hij straks ook op de rest van het spoor mag gaan tuinieren.

Het tracé loopt vanaf het straks geopende park op het dak van het vroegere stationnetje helemaal tot aan de snelweg, de A20. Het is 1,9 kilometer lang. „Het loopt door al die oude buurten”, zegt Opbroek, die op het opgeknapte voormalige perron picknicktafels aan het timmeren is voor de opening. „Dat staat natuurlijk mooi, zo’n groene route door de stad.”

Maar het is hem niet alleen daar om te doen. Opbroek, die van oorsprong arts is, zegt dat het toekomstige spoorpark goed zal zijn voor de bewoners van de Agniesebuurt en het Liskwartier. „Ze kunnen in de tuinen werken en elkaar zo leren kennen. Dat gaat ongedwongener dan tijdens de zomerse buurtbarbecue. Dan zie je elkaar maar eens per jaar. In die tuin kunnen ze elke week aan het werk. En ze kunnen dan ook wat groenten en fruit oogsten. Dat is gezond. Je bent buiten en het werk ontspant: goed voor lichaam en geest.”

En dat is ook waar het de bedenkers van het Luchtpark, Kristian Koreman en Elma van Boxel van architecten bureau ZUS om te doen is, naast het behoud van het monumentale gebouw. Toen in 2006 duidelijk werd dat er geen treinen meer zouden rijden over het voormalige spoorlijntje tussen Rotterdam en Den Haag bedachten ze een plan om het vrijgekomen dak van het viaduct om te bouwen tot een park. „We kennen de voorbeelden uit Parijs, waar je de Promenade Plantée hebt”, zegt Koreman. „En in New York, waar je de High Line hebt.”

Een invulling zoals die van de Promenade Plantée zit er niet in, denkt hij. „Dat park is helemaal betaald door de gemeente van Parijs. Zoveel geld heeft Rotterdam niet. En ik weet ook niet of je dat moet willen. Als allerlei verschillende belanghebbenden er aan mee betalen en mee werken krijgt het park veel meer een eigen karakter. Dan wordt het een beetje van ons allemaal. Als je weet dat je buurvrouw elke vrijdag in het park bezig is met het groen, ga je er anders mee om dan als de groendienst van de gemeente het onderhoud doet.”

Foto Walter Herfst

In totaal zou er zomaar zo’n 50 miljoen euro nodig kunnen zijn voor de aanleg van het parktracé, schatten Koreman en directeur Addy van der Knaap van de Hofbogen BV, een samenwerkingsverband tussen de huidige eigenaren Havensteder en Vestia. „Je hebt alleen al vier kilometer hekwerk nodig aan weerszijden van het spoor”, zegt Van der Knaap. En daar moet je de kosten voor de beplanting en de op- en afgangen vanaf de grond naar het spoorpark nog bij optellen. „Dat is een behoorlijke klus.”

De vraag is wie dat gaat betalen. Volgens Koreman kunnen dat allerlei partijen zijn. Ook huurders van de ruimtes onder de Hofbogen die een terras willen aanleggen op het voormalige spoor. Pizzarestaurant Happy Italy bijvoorbeeld. Dat zit in het voormalige station Bergweg, niet ver verwijderd van station Hofplein. De trap die van binnenuit naar het vroegere perron leidt, zit er nog. „Die zouden dat daar wel willen, denk ik.”

Dat blijkt te kloppen. „Op warme dagen hebben we nu minder klanten”, zegt manager Sergio Michael van Happy Italy. „Omdat de meeste mensen liever buiten willen zitten.” En dat kan daar nu niet. Of Happy Italy dan in ruil ook een deel van het park zou willen betalen en onderhouden, kan hij niet zeggen. „Daarover zou ons hoofdkantoor in overleg moeten treden met de toekomstige eigenaar van de Hofbogen.”

Het besluit om de Hofbogen en het dak ervan waarover het spoor liep te verkopen viel in 2015, zegt Addy van der Knaap van Hofbogen BV. BV. Vestia en Havensteder kochten het complex in 2006 van de NS. Exclusief het dak waarover het spoor liep, want dat is van Prorail. Alleen het stukje dak boven het voormalige station Hofplein – waarop nu het Luchtpark zit – kochten ze al wel omdat dit als eerste niet meer gebruikt zou worden.

De twee woningcorporaties hadden het plan om de bogen onder het viaduct op te knappen en de ruimtes te verhuren aan Rotterdamse ondernemers, zoals jazz podium Bird, koffiebrander Man met Bril, en talloze andere hippe bedrijfjes, zegt Van der Knaap. Doel was verbetering van de leefomgeving in de omliggende wijken waar Vestia en Havensteder veel huizen bezitten die ze verhuren. „Maar nadat in 2015 de Woningwet was aangenomen was het voor woningcorporaties niet langer logisch om bedrijfsonroerend goed te exploiteren. Dat behoorde niet meer tot de kernactiviteit.” Om die reden wilden Vestia en Havensteder de Hofbogen afstoten. „Inmiddels is een groot deel van de bogen gerestaureerd. Dus het oorspronkelijke doel van de aankoop is bereikt.”

Dak opgeknapt

Toen de verkoopstrategie in 2015 duidelijk werd, knapte Prorail het dak op, wat twee jaar duurde. Dat proces is nu zo goed als voltooid. De vraag is nu wat voor organisatie het complex zal gaan kopen. „Ik hoop niet dat het een buitenlandse belegger wordt”, zegt Koreman. „Alsjeblieft niet. Dan heb je kans dat ze het gewoon laten verrotten.” Hij staat midden in het gras van Luchtpark, draait zich om en wijst naar het westen, naar de voormalige toren van Shell aan het Hofplein. „Die heeft 20 jaar leeg gestaan. Nu is hij gekocht door een Tsjech. Die heeft er werk van gemaakt waardoor hij nu weer verhuurd is. Ik hoop dat ze in de uitvraag voor de verkoop van de Hofbogen zetten dat de koper ook zorg moet dragen voor de aanleg van het park over het spoor.”

Ingewikkeld aan de constructie is dat het gebruiksrecht van het park – het recht van opstal – na de verkoop in handen van de gemeente komt. „Zo kan je garanderen dat het een publiek toegankelijk terrein wordt”, zegt Van der Knaap. Maar hoe dat ingevuld zal worden, is onduidelijk. „Dat de gemeente mee betaalt aan het toekomstige park tracé is zeker. Maar hoeveel? Dat willen ze niet zeggen”, zegt Van der Knaap. „Dat doen ze pas als er een nieuwe eigenaar is zodat ze zelf met hem om de tafel kunnen.”

Weinig geld

Op zich niet gek, omdat een partij als bijvoorbeeld Droom en Daad, een charitatieve instelling van de nazaten van de oprichter van de Holland Amerika Lijn die investeert in Rotterdam, hele andere bedoelingen met het vastgoed zal hebben dan een commerciële koper. „In elk geval is het niet zo dat er 50 miljoen euro op de plank ligt”, zegt fractieleider van de VVD Vincent Karremans. „De gemeente heeft weinig geld op dit moment, ook al hebben we in de voorlopige plannen voor de nieuwe coalitie die de stad zal gaan besturen afgesproken dat we meer groen in de stad willen.”

De parkroute laten uitbaten door een reeks horecaondernemers die er terrassen zouden kunnen openen, is niet de bedoeling, zegt hij. „We willen nu juist dat het een mooie groene route door dat deel van de stad wordt. Dat betekent een enorme uplift voor de buurt.”

Dat zegt ook raadslid en stedenbouwkundige Astrid Kockelkoren van GroenLinks. Al moet hier en daar een tentje met ijs en koffie wel kunnen. „Op het Dakpark in Delfshaven zoeken ze daar nu ook iemand voor. Je wilt daar soms toch even lekker iets kunnen drinken.” Zolang de ruimte waar de horeca zit maar publiek blijft, zegt zij. „Je kunt ook een kioskje neerzetten en strandstoelen in het gras waar je ook mag zitten als je zelf je cola meeneemt.”

Volgens bestuurslid van het Dakpark in Delfshaven, Emile van Rinsum, is een constructie waarbij de gemeente en belanghebbenden het toekomstige parktracé samen betalen het meest logisch. „Bij de High Line in New York ontstonden vastgoedprojecten in de buurt omdat de waarde daarvan steeg door de aanleg van het park. Met de opbrengst van de grond die de gemeente verkocht om te laten bebouwen, kon een deel van dat park betaald worden.”

Foto Walter Herfst

Stadsinitiatief

Een ander deel werd opgebracht door fund raising, zegt Koreman, de bedenker van het Luchtpark. In wezen is daar al een start mee gemaakt, zegt hij. In 2011 won hij met zijn plan voor de Luchtsingel (een knalgele houten brug over het spoor die aansluit op het Luchtpark en het centrum en het noordelijke deel van de stad aan elkaar verbindt) het toenmalige Stadsinitiatief. Dat was een subsidieregeling voor burgerparticipatie waarbij de gemeente vier miljoen euro beschikbaar stelde voor projecten van ondernemers en bewoners uit de stad. Daarbovenop betaalden Rotterdammers nog een halve ton door de aankoop van plankjes waarmee de luchtsingel gemaakt is en waarop hun naam kwam te staan. De aanleg van het Luchtpark, dat nu dus officieel opengaat, is betaald uit de restanten van het geld van dit Stadsinitiatief. Het heeft enkele tonnen gekost. Van de rest van het overgebleven geld wordt de Luchtsingel opnieuw verkeersgeel geschilderd, omdat de verf na vier jaar afbladdert.

Voor een deel functioneert het onderhoud van de Luchtsingel al zoals Koreman dat voor de rest van het parktracé voorziet. Hij schildert het westelijke deel van de Luchtsingel zelf, samen met de uitbaters van het terras van de Biergarten en poppodium Annabel. Die zitten achter kantoorpand Schieblock waarin zijn bureau ZUS huist en waar de Luchtsingel dwars doorheen loopt. „Omdat wij dat deel het meest gebruiken.”