Bush oogst instemming en zaait irritatie en verwarring

Voor de derde keer in korte tijd is de spanning in de betrekkingen tussen de VS en China opgelopen.

George W. Bush blijft zijn land en de wereld verrassen met opmerkelijke standpunten. Op de valreep van zijn eerste honderd dagen in het Witte Huis lichtte hij gisteren de China-politiek van zijn regering toe. En de bewoordigen die hij doorvoor koos oogsten behalve instemming ook veel irritatie en verwarring.

Instemming is er, natuurlijk, in het kamp van de Republikeinse president zelf. Maar ook uit Democratische hoek kreeg Bush complimenten voor zijn ,,ondubbelzinnige standpunt''. Onnodig te zeggen dat zijn uitlatingen in de Taiwanese hoofdstad Taipeh werden verwelkomd.

Bijna even vanzelfsprekend is er irritatie aan Chinese zijde. Na het recente incident rond het Amerikaanse spionagevliegtuig dat op 1 april een noodlanding moest maken op Hainan waar de 24 bemanningsleden elf dagen vastzaten, en de begin deze week door Washington aangekondigde wapenleveranties (waaronder onderzeeërs) aan Taiwan, ziet de Chinese regering in Bush' woorden weinig anders dan een nieuwe provocatie.

,,Eerst begint Bush met de verkoop van aanvalswapens aan Taiwan, nu belooft hij Taiwan onvoorwaardelijk te beschermen'', aldus directeur Yan Xuetong van het Instituut voor Internationale Studies van de Tsinghua Universiteit in Peking tegenover het persbureau Reuters. ,,Dit is een fundamentele verandering.''

Wat voor Yan Xuetong een weet is, is voor Westerse politieke analisten nu juist de grote vraag: hebben we te maken met een politieke uitglijer van de nieuwe Amerikaanse president, of betreft het een aanscherping van de China-politiek van zijn voorgangers, danwel de opmaat naar een geheel nieuwe Taiwan-doctrine?

Sinds de aanvaarding van de Taiwan Relations Act in 1979 putten opeeneenvolgende Amerikaanse presidenten zich uit in vage bewoordingen als het ging over de gevoelige relatie tussen China en Taiwan. In deze wet verplichten de VS zich weliswaar tot levering van wapens die Taiwan nodig heeft om zich te verdedigen, maar Bush' voorgangers lieten zorgvuldig de vraag in het midden wat de VS zouden doen in het geval van een Chinese aanval op Taiwan.

Of het nu om Republikeinse (Reagan, Bush sr.), danwel Democratische presidenten (Carter, Clinton) ging, steeds vermeden zij zorgvuldig ook maar de geringste schijn te wekken dat de VS bereid zouden zijn tot verdergaande inspanningen. Gelet op de verwarring is Bush daar met de levering van onderzeeërs aan Taiwan en zijn mondelinge toelichting op zijn China-politiek niet in geslaagd.

Daarbij valt de verontwaardiging in het niet die Washington in Europa losmaakte. Over de levering van de onderzeeërs merkte het Pentagon terloops op dat Duitsland en Nederland de onderdelen wel zouden leveren die de VS zelf niet (meer) maken. Berlijn wees dat beslist af en ook Den Haag meldde dat medewerking aan zo'n omstreden leverantie uitgesloten is. Prompt volgde vanmorgen een dankbetuiging uit Peking.