Museum voor de meisjes van Verkade

De fabriek van Verkade in Zaandam, een industrieel monument, wordt verkocht. De nazaten van Verkade zetten met de inventaris het eerste industriële museum van Nederland op.

De chocoladefabriek, aan de Zaan, glinstert in de ochtendzon. Op de bakstenen watertoren staat in witte letters: Koekfabriek. Decennialang kwamen de `meisjes van Verkade' hier koekjes inpakken, met de trein uit de Jordaan. Hier werden in 1930 de eerste chocoladeletters gemaakt. Nog altijd ruikt het bij de fabriek, die in 1886 is gebouwd, naar chocola. Maar het Verkadecomplex is geïsoleerd, links en rechts is de oever volgebouwd met appartementen. ,,En ook op dit terrein staan in de toekomst waarschijnlijk woningen'', zegt Erik Verkade, achterkleinzoon van de oprichter.

Het Britse voedingsconcern United Biscuits, dat in 1992 Verkade kocht, gaat tweederde van het 120.000 vierkante meter grote fabrieksterrein dit jaar sluiten en verkopen. De machines en de panden zijn zo verouderd dat de productie volgens United Biscuits beter in een andere fabriek kan plaatsvinden, in Amsterdam. Behalve de chocoladefabriek (1886) staat ook de beschuitfabriek te koop die er in 1927 (Amsterdamse School) is bijgebouwd. ,,We zijn in gesprek met de gemeente en projectontwikkelaars'', zegt locatiedirecteur J. Boshuizen. ,,Wij willen er vooral een zo goed mogelijke prijs voor krijgen.''

De echte `Zaankanters' bereiden zich voor op het ergste. ,,Als ze het negentiende-eeuwse deel slopen dan keten ik me aan het hek'', zegt Theo Kalf, die 27 jaar als technicus bij Verkade werkte. ,,Ik hou van het gebouw en de historie die erin zit.'' Ook Erik Verkade (53) die hier van kindsaf aan komt en het bedrijf zelf tien jaar leidde, zou dat ,,heel erg vinden''. Hij kan er weinig tegen beginnen omdat zijn familie geen aandelen meer bezit. Maar totaal gesloopt zal het niet worden, zegt Boshuizen. ,,Het is industrieel erfgoed en dat houdt in dat in elk geval de gevels intact blijven.''

Drie generaties Verkades maakten telkens van de nood een deugd. Toen zijn olieraffinaderij in de jaren tachtig van de negentiende eeuw uitbrandde, begon Ericus Gerhardus Verkade een grootschalige broodbakkerij aan de Zaan. Begin vorige eeuw werd 's nachts werken verboden omdat de kleine bakkers in de omgeving de dupe waren van de concurrentie; Verkade stapte over op beschuit. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was meel schaars, maar suiker en cacao niet – Verkade verlegde zijn activiteiten en werd chocoladefabrikant.

In 1992 was het bedrijf, met 350 miljoen gulden omzet, de familie ,,ontgroeid'', zegt Erik Verkade. ,,We moesten verkopen om de continuïteit van het bedrijf te garanderen. Je ziet het bij alle Nederlandse familiebedrijven die merk-artikelen maken: om mee te kunnen met grootschalige internationale concurrenten, zijn ze stuk voor stuk verkocht aan buitenlanders. De laatste, Van Melle, is nu ook verkocht aan het Italiaanse Perfetti.''

Als er één volk is dat zijn oude industrie heeft opgeheven en er vervolgens musea mee heeft volgebouwd, dan zijn het de Britten. Ironisch genoeg zijn het nu ook Britten (United Biscuits) die de Verkadefabriek afstoten.

Erik Verkade en zijn broer maken op hun manier van de nood een deugd. Ze laten de oude machines die al jaren staan te roesten uit de fabriek halen en opknappen door Theo Kalf. Daarmee richten ze een Verkademuseum op waarin ze de complete chocoladefabriek en een winkel uit de jaren dertig nabouwen. Kosten: ruim zes miljoen gulden. Het wordt het eerste industriële museum in Nederland.

Inmiddels hebben Theo Kalf en zijn vrouw een loods vol authentieke chocola- en koekjesmachines bij elkaar gesleept. De verzameling varieert van grote deegmengbakken, ovens en een waxinelichtjesmachine tot werkkleding van Verkademeisjes en alle Verkadealbums. Kalf reist stad en land af om oude radiatoren, lampen en andere meubels te kopen die passen in het jaren dertig interieur.

Maar voorlopig zijn de Verkades nog op zoek naar een museumruimte van zo'n 600 vierkante meter met twee verdiepingen. Ze onderhandelen erover met het Zaans museum aan de Zaanse Schans en het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen. In de oude Verkadefabriek aan de Zaan wordt het in elk geval onmogelijk, zegt Erik Verkade. ,,Dat zou het mooiste zijn, maar de kosten van renovatie zijn te groot. Er is geen parkeerruimte en het is een kruip-door-sluip-door gebouw dat niet voldoet aan moderne veiligheidseisen voor bezoekers.''