Montenegro

DE BALKAN KENT een hardnekkige vorm van celdeling. De federale republiek Joegoslavië mag eind vorig jaar voor Europa en de democratie hebben gekozen, maar daarmee is de in 1991 met het vertrek van Slovenië begonnen versplintering niet stopgezet. Nu is het Montenegro dat wil uittreden om eigen, rechtstreekse relaties met het magisch centrum Brussel te kunnen ontwikkelen. De verkiezingen van afgelopen zondag hebben de separatisten van deelrepubliekpresident Djukanovic weliswaar niet de absolute meerderheid gebracht waarop zij hadden gehoopt, maar zij zijn voldoende sterk gebleken om een referendum over de soevereiniteitsvraag af te dwingen. Bezweringen uit datzelfde Brussel om het zover niet te laten komen, zijn vermoedelijk aan dovemansoren gericht. Djukanovic houdt het er op dat de Europese Unie Montenegro niet zal laten vallen als het zijn zin doordrijft onafhankelijk te worden.

Dat laatste is nog maar de vraag. Montenegro heeft een tijdlang volop van de Europese en Atlantische omarming mogen genieten. Dat was in de tijd dat Miloševic in Belgrado aan de macht was en er ernstige twijfels bestonden over het vermogen van de Servische oppositie in die toestand verandering te brengen. Montenegro, asiel voor voortvluchtige politici uit Servië, deed dienst als hefboom waarmee het Joegoslavische regime uit de macht moest worden gelicht. Maar met de vreedzame Servische omwenteling is alles anders geworden. Belgrado heeft in één klap Podgorica in de schaduw geplaatst. En Europa, hoeveel het in de afgelopen tien jaar ook op zijn beginselen heeft laten afdingen, hecht nu eenmaal aan het zoveel mogelijk instandhouden van bestaande staten.

De afscheidingsbeweging in Montenegro onderscheidt zich overigens van soortgelijke groeperingen in voormalig Joegoslavië. Slovenen en Kroaten kozen voor etnische apartheid. In Bosnië stonden en staan Serviërs, Kroaten en moslims tegenover elkaar. De Kosovo-Albanezen streven een gezuiverd Albanees Kosovo na. Maar in Montenegro zijn de scheidslijnen niet etnisch bepaald. Het gaat de Montenegrijnen er om juist wel of juist niet de banden met Servië te verbreken en Joegoslavië als federatie aan zijn einde te helpen. Voor- en tegenstanders houden elkaar redelijk in evenwicht.

DE EUROPESE UNIE staat voor het dilemma de aantrekkingskracht die zij op een breed scala van staten en gemeenschappen uitoefent te gebruiken om er, zonder deze van zich te vervreemden, ingrijpende politieke en economische hervormingen af te dwingen. De Montenegrijnen moet duidelijk worden gemaakt dat voor hen geen uitzondering mogelijk is. Binnen of buiten Joegoslavië, Montenegro is allesbehalve gereed om in de Europese gemeenschap te worden opgenomen. Als Servië en Montenegro gescheiden optrekken, zal de volgorde van toelating tot de EU afhangen van de mate en het tempo waarin ieder van de beide republieken zich aan de Europese regels aanpast. Objectieve criteria zullen ook voor Montenegro gelden. Dat moet de tot bezinning stemmende boodschap uit Brussel zijn.