Zone is kind van de `revolutie' in de Amerika's

Latijns Amerika kent een `democratische revolutie'. Zonder democratie geen vrijhandel, is dit weekeinde bepaald in Québec.

De landen van Latijns Amerika hebben ,,de fouten erkend die in de twintigste eeuw zijn gemaakt'', verklaarde de Mexicaanse president Vicente Fox. Bij de Summit of the Americas zwoeren staatshoofden en regeringsleiders van alle onafhankelijke naties van Noord- en Zuid-Amerika (behalve Cuba) trouw aan de democratische beginselen. De Canadese premier Jean Chrétien, gastheer van de top, prees ,,de democratische revolutie in de Amerika's van de afgelopen twintig jaar'', en vergeleek deze met de ontwikkelingen in Europa na de val van de Berlijnse Muur.

De Amerikaanse president Bush betoogde dat democratie is gebaat bij vrijhandel. ,,We streven niet alleen naar vrijheid voor de mensen binnen onze grenzen, maar ook voor handel over onze grenzen'', verklaarde hij. Bush beloofde onderhandelingsbevoegdheid voor een vrijhandelsverdrag aan te vragen bij het Amerikaanse Congres. Zonder die bevoegdheid, een mandaat om internationale handelsverdragen te sluiten die het Congres kan goed- of afkeuren, maar niet kan amenderen, hebben Latijns-Amerikaanse landen weinig vertrouwen in onderhandelingen.

Chrétien erkende dat sommige democratieën in de regio ,,nog kwetsbaar zijn''. Zo bestaan kanttekeningen bij de staat van de democratie in Colombia, waar een burgeroorlog woedt, alsmede in Venezuela en Haïti. Peru is volgens de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) op het rechte pad sinds de val van de autocratische president Alberto Fujimori wegens corruptieschandalen. Cuba, een eenpartijstaat sinds de communistische revolutie van 1958, is wat de deelnemers aan de top betreft het enige land in de regio dat niet aan de democratische normen voldoet. Het is aangemerkt als de uitzondering die de nieuwe regel moet bevestigen.

,,De uitsluiting van Castro is een waarschuwing'', verklaart Philip Oxhorn, politicoloog en Latijns-Amerikadeskundige van de McGill Universiteit in Montréal. ,,Niet aan het adres van Cuba, maar aan dat van de andere landen, zodat ze hun democratische regimes behouden en versterken. Hiertoe wordt opgeroepen door Latijns-Amerikaanse presidenten als in Brazilië en Chili. Het is niet opgedrongen door de Verenigde Staten en Canada.''

De meest twijfelachtige democratie in de regio, Haïti, werd door de deelnemers van de top de wacht aangezegd. Van Aristide, die eind vorig jaar terugkeerde als president bij verkiezingen die werden geboycot door de oppositie, wordt verwacht dat hij beloften nakomt om de democratie te herstellen. Aristide zegde gisteren toe mee te zullen werken met waarnemers die de OAS naar Port-au-Prince wil sturen. Als verbeteringen uitblijven komt Haïti als eerste in aanmerking voor uitsluiting.

Wat Colombia betreft betuigden de leiders hun steun aan president Andrés Pastrana ter beëindiging van de burgeroorlog tussen paramilitaire groepen en drugskartels. De nationalistisch ingestelde president Hugo Chávez van Venezuela wil eerst een referendum houden over deelname.

Met uitzondering van Aristide is betrokkenheid van alle leiders bij de democratische club van de Amerika's vooralsnog gerechtvaardigd, meent Oxhorn. De eerlijke verkiezing van Pastrana en Chávez wordt volgens hem door weinigen betwist. ,,Ondanks toenemende autoritaire trekken zijn ze niet over de lijn gegaan waar de pers wordt ontmanteld, politieke partijen worden verboden en tegenstanders systematisch en op grote schaal opgesloten,'' aldus Oxhorn. ,,De test voor de democratische clausule komt als iemand zonder democratische beginselen verkiezingen wint.''

    • Frank Kuin