Uitvliegende Hollanders

Dankzij de moderne communicatie- en transportmiddelen, en de welvaart niet te vergeten, lijkt de wereld een dorp. De drempel om er op uit te trekken en in een ander land te gaan wonen of werken, wordt steeds lager. Ook Nederlanders vliegen uit, tijdelijk of voorgoed, op eigen houtje of via hun werkgever. Zo'n tienduizend per jaar. Sommigen landen zijn meer in trek dan andere: België, en Spanje, inmiddels onze grootste, rijkste en warmste provincie. Daar ben je uit en tegelijk een beetje thuis, lijkt het, bingo en bridge. Maar zo eenvoudig is verkassen niet.

Uitvliegende Hollanders zijn hier gewend aan volksverzekeringen (AOW, ANW, AWBZ, AKW) en (werknemers)verzekeringen (WW, ZW, WAO, Zfw), royale pensioenregelingen, belastingvoordelen als de premieaftrek voor oudedagsvoorzieningen en hypotheekrenteaftrek, en om zes uur warm eten. Een gouden, verwarmde kooi. Liefst nemen ze die kooi mee naar hun nieuwe vaderland. Daar willen ze óók profiteren van de lokale voordelen. Wél alle lusten, maar liefst geen lasten. Wél rechten, maar weinig of geen plichten. Eten van twee walletjes.

Die ruwe conclusie kan je trekken uit de reacties van uitgevlogen lezers. Zij verwijten Nederlandse adviseurs, banken en (overheids)instellingen een provinciaalse instelling. Die denken niet Europees, niet internationaal. Men doet te weinig voor `mensen in het buitenland'. Twee voorbeelden.

Een klagende Nederlandse erfgenaam die zijn erfenis gestald ziet in een ver, warm belastingparadijs en (fiscaal) wil kiezen tussen zijn werkland, woonland en geboorteland, verwacht dat je de Belastingtelefoon kan bellen voor een direct, pasklaar, gratis advies dat rekening houdt met het beste van vier belastingsystemen.

De vader van een dochter met een internationale carrière in het verschiet – verschillende landen, sectoren, bedrijven – moppert even hard. `Nederlandse pensioenverzekeraars beantwoorden onze vragen onbevredigend. Zij baseren zich uitsluitend op de Nederlandse wetgeving. Vanuit thuisland Nederland zijn naar onze mening weinig fiscale voorzieningen om haar problemen op te lossen.'

Hoe ontstaat die onvrede? Door onwetendheid, gemakzucht, gebrek aan voorbereiding, onderschatting van de omstandigheden in het buitenland, het gebrek aan gedoogcultuur daar en het onjuiste idee dat elders alles voor je geregeld wordt. Maar: andere landen, andere zeden.

Vlaanderen mag een Nederlandse provincie lijken, maar je woont toch in het buitenland, waar alles anders is en men die brutale, directe Nederlanders niet met open armen ontvangt. Zo meldt een landgenoot, die er al vele jaren woont en desondanks nooit meer terug wil keren op het oude nest.

In sommige streken van de VS kent men geen medelijden als het gaat om het tijdig voldoen aan de wettelijke en andere regels. Eén dag te laat met inleveren en je kan je boeltje pakken om in Nederland afwachten tot je formulier weer bovenaan de stapel ligt. Of je krijgt geen cent krediet van de bank, al bezit je miljoenen.

Waar schuilen de financiële problemen, naast andere ongemakken? Vooral in de (dubbele) belastingen en de sociale verzekeringen en voorzieningen. Daar komt bij dat we sinds 1 januari een nieuw belastingstelsel kennen. Bovendien is het vrije verkeer van EU-werknemers in ontwikkeling. En: ieder land qua belasting- en andere inkomsten (terecht) zoveel mogelijk binnen boord probeert te halen, of zijn eigen deel beschermt.

De EU vergelijkt zich graag met de VS waar alles eenvoudiger en uniformer is of lijkt, een ideaal om je op te richten. Dat is onzinnig. De VS is of lijkt één land, met één munteenheid en één wereldtaal, of twee als je het Spaans er meerekent. Europa daarentegen blijft voor nu levende generaties een fascinerende lappendeken, gelukkig.

Kortom: een goede voorbereiding is het halve werk. Die verschilt per categorie: emigranten, expatriates (uitgezonden via werkgever), grensarbeiders, mensen op eigen houtje, seizoenarbeiders, wonen in het buitenland en werken in Nederland, studenten, overwinteraars en lange vakantiegangers. Die mensen kunnen daarbij een bezit (huis) of ander vermogen in Nederland hebben.

Je moet dus weten wat je wel en niet wilt, en onder welke categorie je valt. Een informatieve site is http://citizens.eu.int, de databank voor de EU-burger. Over belastingen: www.belastingdienst.nl/2001/buitenland, met informatie over grensarbeid en enkele veel gestelde vragen.

Relevante gratis brochures zijn deze. `Als u gaat emigreren' en `Buitenlandse belastingplichtigen en het nieuwe belastingstelsel'. Bestellen: Belastingdienst/ Particulieren/Ondernemingen buitenland, team Grensoverschrijdend Werken en Ondernemen, Postbus 2823, 6401 DH Heerlen. Of: (0800) 024 12 12, vanuit het buitenland 0031 (30) 275 38 12, tijdens werkdagen en kantooruren.

De Sociale Verzekeringsbank verstrekt de brochures `Tijdelijk werken buiten Nederland' (over detacheringen) en `Wonen of werken buiten Nederland' (over de vrijwillige AOW/ANW-verzekering). Want pas op: wie langer dan drie maanden buiten Nederland verblijft, woont wettelijk gezien niet meer in Nederland!

Bestellen: Sociale Verzekeringsbank, kantoor Verzekeringen, Postbus 357, 1180 AJ Amstelveen. Zie ook: www.svb.org, met onder meer ranglijsten van populaire kindernamen – Max en Sanne staan op 1. Kijk ook op: www.cvz.nl van het College voor Zorgverzekeringen, voor de Ziekenfondswet en de AWBZ.

Adriaan Hiele beantwoordt vragen van lezers op www.nrc.nl/economie.