`Prijsverlaging lost lang niet alles op'

Zuid-Afrika moet zijn hoop niet alleen vestigen op betaalbare aids-remmers. Om te beginnen moet ervoor worden gezorgd dat patiënten hun medicijnen daadwerkelijk slikken.

Aids-activisten dansten en zongen donderdag in het Hoogerechtshof in Pretoria toen bleek dat de farmaceutische industrie haar pogingen opgeeft om import van goedkope medicijnen te voorkomen. Verwacht wordt dat aids-remmers in Afrika nu goedkoper worden, en beter beschikbaar. Tom Puls werkte tien jaar als tropenarts in Afrika. Hij is coördinator voor Centraal- en West-Afrika en Zuid-Amerika bij de medische hulporganisatie Cordaid.

Zijn met betaalbare aids-medicijnen alle problemen van de baan?

,,Nee, de hele gezondheidszorg in Afrika moet verbeterd worden. Het komt voor dat je iemand een aids-remmende cocktail mee naar huis geeft die uit drie medicijnen bestaat en dat hij er twee zelf slikt en de andere aan zijn broer geeft. Omdat hij zich door die twee medicijnen al stukken beter voelt, of omdat zijn broer zich ook niet lekker voelt. Dan zijn ze allebei slechter af. Een arts moet bij voorkeur aanwezig zijn als een patiënt z'n medicijnen inneemt, en ook controleren dat hij dat blijft doen, maar daarvoor schieten de voorzieningen schromelijk tekort.''

Betekenen prijsverlagingen door de farmaceutische industrie automatisch dat medicijnen beter bereikbaar worden?

,,All along the track, van de fabriek tot de apotheek, bestaat het risico dat er woekerwinsten worden gemaakt. De farmaceutische industrie krijgt het verwijt dat zij onacceptabele winstmarges verdient maar men moet zich niet verkijken op wat er soms in Afrika zelf gebeurt. Ook de tussenliggende schakels moeten onder controle gekregen worden. In Kameroen pleiten publieke gezondheidscentra al jaren voor goedkopere medicijnen, maar het is gebleken dat sommigen van die centra zelf winstmarges van twee- tot driehonderd procent hanteren. Ze verdienen dik op een scala aan geneesmiddelen. Hun rechtvaardiging is: ja, maar onze prijzen liggen nog onder die van privéklinieken. Of ze investeren in `nuttige' projecten als de bouw van een kerk. Net als de farmaceutische industrie zien ook zij geneesmiddelen als een handelsobject. Het is allemaal mensenwerk, hè.''

Is er een effect op de aids-voorlichting, die nog veel te wensen overlaat?

,,Veel medische organisaties denken dat het hebben van de behandeling tegen een toegankelijke prijs ook een enorme invloed gaat hebben op voorlichting en preventie. Als je een geneesmiddel kan aanbieden zijn mensen sneller bereid zich te laten testen. Zij doen dat niet als ze denken dat er toch niets tegen te doen is. Bovendien verdwijnt het stigma op het moment dat mensen behandelbaar zijn, dat was met tuberculose ook zo. Vroeger werden hele families gemeden omdat er een teringlijer in het gezin was; nu is het alleen nog maar een tijdelijk ongemak.''

Wat is de volgende stap die de farmaceutische industrie nu moet zetten?

,,Er moeten speciale afspraken komen voor patenten op geneesmiddelen. Medicijnen zijn toch iets anders computerchips of automotoren, het gaat om een algemeen gezondheidsbelang. Merkwaardigerwijs bestaan er al jaren speciale handelsnormen voor vuurwapens. Het kan dus best.''