MATRIARCHEN IN KUDDES HEBBEN EEN GEHEUGEN ALS EEN OLIFANT

Kuddes Afrikaanse olifanten die worden aagevoerd door een oud wijfje weten zich met meer succes voort te planten dan kuddes onder leiding van jongere olifantkoeien. De oudste vrouwelijke leiders (matriarchen) hebben meer levenservaring kunnen opdoen, en kunnen die aan hun kudde overdragen. Met hun spreekwoordelijke olifantengeheugen blijken zij in staat om al op afstand aan de roep van andere olifanten te herkennen of dit een bekende of vreemde is. Op deze manier kunnen veel conflicten, waarbij ook kalfjes gevaar lopen, worden voorkomen. Dit blijkt uit een onderzoek van Britse en Kenyaanse onderzoekers waarin zij 21 kuddes olifanten binnen het Amboseli Elephant Research Project in Kenya gedurende zeven jaar bestudeerden (Science, 20 april).

Dankzij een al dertig jaar lang lopend olifantenonderzoek in hetzelfde gebied waren de wetenschappers al zeer goed op de hoogte van de leeftijden en sociale geschiedenis van de olifantenkuddes. Vanaf een Landrover uitgerust met een goede geluidsinstallatie en een paar flinke basboxen (olifanten communiceren onder meer met infrageluid, zeer lage, voor de mens onhoorbare tonen) werden opnamen van diverse olifantroepen over de savanne uitgestuurd. Vervolgens bestudeerden de onderzoekers de reacties van olifantengroepen in de buurt. Kuddes onder leiding van matriarchen ouder dan 55 jaar groepeerden enkele duizenden malen vaker defensief bijeen in reactie op de roep van `vreemdelingen' dan in reactie op het geluid van olifanten waarmee zij eerder vredig waren opgetrokken. Kuddes aangevoerd door 35 jaar oude matriarchen bleken minder begaafd; zij reageerden slechts anderhalf keer zo vaak op het geluid van vreemde olifanten als op dat van bekende soortgenoten. Het duidelijke onderscheid dat de oudste matriarchen maken tussen vriend en vijand wijst er volgens de onderzoekers op dat zij zich echt baseren op verworven sociale kennis.

De uitkomst van het onderzoek onderstreept het belang van het bestrijden van de illegale ivoorhandel. Stropers hebben het vooral gemunt op de grote volwassen exemplaren, die de grootste slagtanden hebben. Naar nu blijkt zijn het juist deze dieren die een hoog voorplantingssucces garanderen. Het doden van deze dieren kan de hele kudde jarenlang verzwakken. (Sander Voormolen)