De lachende conservatief in het Witte Huis

Na drie maanden krijgen Amerika en de wereld een steeds scherper beeld van het presidentschap van George W. Bush. En, zoals Bush het zelf zegt: ,,They misunderestimated me.''

,,They have miscalculated me as a leader.'' ,,They misunderestimated me.'' Twee uitspraken van president Bush zelf, dus wie zou durven zeggen dat zij niet helemaal kloppen. Het enigma George W. Bush omschrijven zij in ieder geval goed.

Na drie maanden krijgen Amerika en de wereld een steeds scherper beeld van het presidentschap zoals de zoon van George Herbert Walker Bush het wil uitoefenen. Het kon nauwelijks sterker verschillen van dat van zijn vader, de politiek gematigde en wat aristocratische oorlogsveteraan. G.W. is niet alleen de anti-Clinton maar zeker ook geen Bush-bis.

Deze week bracht de nieuwe Bush, de 43ste president van de Verenigde Staten, een vier uur durend bezoek aan Connecticut, de staat waar hij is geboren, waar hij studeerde, waar zijn grootvader als gematigd Republikein senator was. Geen woord over die afkomst. George W. Bush wil een zoon van Texas zijn, de self made man die olie uit een kale bodem boorde en er zijn fortuin maakte. Een godvruchtig baseball-liefhebber en familieman zonder fratsen.

De geretoucheerde elementen in die biografie kunnen voor weinig Amerikanen nog een geheim zijn, maar dat maakt de marketing niet minder effectief. De promotie van de ruwe bolster, blanke pit anti-Washington kandidaat gaat gewoon door. Hij is een `conservatief met een hart'. De echte verrassing is dat zo velen dachten dat die omschrijving uit de brochure betekende dat hij net rechts van het midden stond. Zo had hij het niet bedoeld.

Vanaf de eerste dag in januari gaf het Witte Huis signalen dat alles anders zou worden. Niet alleen de moreel verwerpelijke afgelopen acht jaar waren voorbij, ook het wangbijtende medeleven van Bill Clinton. De linksige besluiten van diens laatste dagen op milieu- en arbeids-gebied zouden worden teruggedraaid. Subsidie aan buitenlandse instellingen die abortus steunden werd ingetrokken.

De eerste huiver gleed over het ruggenmerg van de wereld. Er zouden meer tekenen volgen van wat leek op parmantigheid en onverschilligheid voor buitenlandse gevoeligheden. De onderhandelingen met Noord-Korea waren van de baan. Het Midden-Oosten moest niet rekenen op permanente aandacht; de president was geen nanny. Saddam zag een paar radarinstallaties platgegooid. Rusland kreeg vijftig diplomaten teruggestuurd wegens spionage. En op de dag dat Gerhard Schröder kwam kennis maken liet Bush weten dat `Kyoto' dood was: Amerika, dat een kwart van de mondiale vervuiling produceert, besloot dat meer dan honderd landen tien jaar voor niets hadden gezwoegd aan een oplossing voor het broeikas-effect.

Op een persoonlijk niveau zette de nieuwe president ook zijn accenten. Op dag één liet hij zijn stafchef Andy Card, voormalig lobbyïst van de auto-industrie, de huisregels voor Witte Huis-personeel afkondigen. Op tijd komen voor afspraken, liefst iets te vroeg. Netjes gekleed, met das. En geen ge-George. `Mister President' drukt de eerbied voor het ambt beter uit. Na een volle dag wordt iedereen geacht op tijd naar huis te gaan. Avond en weekeinde zijn voor het gezin. De president zelf gaat bij voorkeur om tien uur naar bed.

Clintons avond-openstelling van de Witte Huis keuken werd geschrapt: nachten brainstormen over het medisch onverzekerd zijn van veertig miljoen Amerikanen is er niet meer bij. Over de nieuwe begroting van 2000 miljard dollar heeft Bush in totaal vijf uur vergaderd. Hij laat niet alleen de details over aan zijn medewerkers en ministers, ook de hoofdzaken zijn gedelegeerd. Na de jongste hart-crisis van de vice-president zei een cartoon Dick Cheney bij de ziekenhuisdeur: ,,Maakt u zich geen zorgen, het land is geen ogenblik geregeerd door president Bush.''

De betrokkene maakt vaak grappen over zijn creatief woordgebruik. Hij citeert trots uit een net verschenen boekje met Bushisms. Zijn vermeende onkunde of desinteresse wordt daarentegen door alle imagowerkers met kracht tegengesproken. Zo bezworen zij dat de president tijdens de recente krachtmeting met China van dag tot dag de koers had bepaald. Hij was er zelfs later voor naar bed gegaan.

De regering-Bush kwam goed uit de bijna-crisis. Het Congres was op vakantie, dat hielp, en kritiek in zaken van nationale veiligheid behoort sowieso niet tot de goede manieren. Maar wat is eigenlijk de nieuwe lijn in het buitenlands beleid? Na de harde eerste geluiden over de Balkan (troepen terug), Noord Korea (toch niet te vertrouwen), Rusland (in de gaten houden) leek het of de veteranen-ploeg van Bush terugverlangde naar de Koude Oorlog.

De elf dagen China-diplomatie werden vervolgens zonder krachttermen afgewikkeld. Was Bush gerijpt, of gewoon bang voor de grootste resterende concurrent? Deze week kwamen deskundigen van twee vooraanstaande denktanks bij elkaar om de overgang van Clinton naar het buitenlands beleid van Bush te evalueren. Zowel de vroegtijdige schoffering van Noord- en Zuid-Korea als de afstandelijke houding ten opzichte van Rusland en het Midden-Oosten werden meer gezien als uitingen van onvoorbereidheid dan van structurele neiging tot confrontatie. En wat betreft `China': iedere president leert zijn lesje met Peking vroeg of laat.

De lange nasleep van de verkiezingen in Florida heeft de normale overgangstijd tussen twee presidenten gehalveerd. Men prees destijds de efficiëntie waarmee aanstaand `premier' Cheney de regering-Bush optuigde. Nu constateert men dat de transition toch negen maanden dreigt te duren. Onder het hoogste niveau zijn heel weinig topambtenaren benoemd. Norman Ornstein (American Enterprise Institute): ,,Bij het Pentagon zijn er twee door de Senaat goedgekeurd, bij het State Department vier of vijf. De regering zit drie maanden maar er zijn bijna geen buitenlandspolitieke beslissingen genomen.''

Robert ('Bud') McFarlane, buitenland-adviseur van president Reagan, wuift het bezwaar weg. De genomineerde topambtenaren zitten al om de tafel. James Lindsay (Brookings) meent dat het wel degelijk tot juni duurt voordat de studies, die op vrijwel ieder buitenlandspolitiek gebied zijn gelanceerd, worden ondernomen door de mensen die daar er straks over gaan. Minister Pronk merkt dezer dagen in zijn hoedanigheid van Mr. Broeikas van de VN dat de Amerikaanse regering op ook andere gebieden het bordje `Stilte! Studie' op de deur heeft hangen.

De afgelopen dagen is Bush aan een tegenoffensief begonnen om zijn rampzalige imago op milieugebied te verbeteren. Lang voor Pasen had hij zich al ontpopt als de beste vriend van de vervuilende industrie sinds Ronald Reagan. CO2 uit elektriciteitscentrales was niet schadelijk. Giftig afval van mijnen: geen probleem. Wegen door beschermde bossen: aanleggen. En, waarschijnlijk het hardnekkigste gevecht op komst: boren in Alaska.

Bush wil Amerika minder afhankelijk maken van olie-producerende landen (Bush: ,,Steeds meer van onze importen komen uit het buitenland''). Vice-president Cheney leidt een zware beleidsgroep die binnenkort met een plan komt dat de milieubeweging nu al op de kast jaagt. Om de klap te verzachten heeft Bush de laatste dagen steeds iets milieustrelends gezegd. Maar in de begroting heeft hij alternatieve energie gehalveerd, en milieu en openbaar vervoer gekort.

Voor goedgelovigen het meest teleurstellend is Bush' aanpak van het politieke spel. Zijn vaak herhaalde belofte dat hij de toon in Washington zou veranderen, is niet uitgekomen. Ondanks de 50-50 verdeling van de Senaat. Hij is wel beleefd maar geeft Democraten nooit de indruk te luisteren. Behalve als hij een stem voor zijn belastingverlaging (1600 miljard in tien jaar) kan winnen. Dat financieel en economisch omstreden plan is de harde kern van Bush' ambities. Als zachte verpakking dient de liefde voor goed onderwijs (waar Washington nauwelijks over gaat) en zijn plan voor sociaal werk via kerkelijke stichtingen.

De belastingverlaging voor de grote verdieners en het wegnemen van belemmeringen voor het bedrijfsleven gaat deze rechtse Republikein het meest ter harte. Velen zijn het er mee eens of vergeven `t hem, want George W. Bush is een hartelijk mens.