Danser Le Roy als robot, gnoom en fallus

Bij Springdance, het Utrechtse moderne dans-festival dat eens in de twee jaar gehouden wordt, waait een nieuwe wind. Met de Engelse historicus en programmeur Simon Dove als artistiek leider schijnt zelfs sprake te zijn van een storm die als een gesel door de gestagneerde wereld van de dans raast. Als we hem mogen geloven tenminste. Maar wat ik tot nu toe zag, is niet meer dan een briesje. De Franse, in Berlijn werkende Xavier Le Roy had de eer het festival te openen. Dat is een statement, want hij wordt wel gezien als een belangrijke choreograaf uit een nieuwe generatie van revolutionaire dansmakers.

Le Roy (1963) is van oorsprong een moleculair bioloog. Uit frustratie over de westerse wetenschapbeoefening (in zijn geval genetisch borstkankeronderzoek) stortte hij zich na zijn proefschrift op de dans, in de hoop daar wel het fenomeen `lichaam' te leren doorgronden. Een naïeve wetenschapper dus die – nog naïever – meent op zijn 20ste professioneel danser te kunnen worden. Na zijn zoektocht langs diverse dansscholen en -genres, van klassiek ballet tot moderne dans, kwam hij tot de ontdekking dat ook de dans niet bood wat hij zocht. Tot hij in aanraking kwam met de postmoderne dans uit de jaren '60. Eindelijk dans die geen lastige techniek vereiste en analytisch was bovendien. Dat klikte dus.

Over die persoonlijke loopbaan en bevindingen gaat Le Roy's Product of Circumstances. Op nuchtere toon houdt hij een lezing over het gewraakte borstonderzoek, toont dia's, verweeft dat met zijn kritisch commentaar en verlaat bij tijd en wijle het katheder om zijn ondernomen pogingen tot dans te demonstreren. Op gympen toont hij onbeholpen klassieke basispassen en oefeningen uit de moderne dans. Tot slot komt hij uit bij een mimische stijl van bewegen die hij wel beheerst: hij imiteert prachtig een robot met hortende, stotende bewegingen, begeleid met gezoem en geknars. Het geheel rondt hij af door als een heuse wetenschapper gelegenheid te geven tot vragen stellen. Respons uit het publiek kwam er amper. Dat leek niet echt warm gemaakt om de avond erop zijn solo Self Unfinished te komen zien. Daarin transformeert hij zijn lichaam tot een abstract object. Via kleine maar ingenieuze verdraaiingen van een enkel geïsoleerd lichaamsdeel manipuleert hij onze waarneming. In handstand tegen de muur met een zwarte jurk over zijn kop ziet hij eruit als een vreemde gnoom. Een yoga-ligpose met rug en blote billen naar het publiek toe creëert een fallusvormig wezen. Le Roy houdt zijn beelden liefst uiterst prozaïsch. Toch boeide de solo voor een uurtje, mede door de extreme eenvoud van vorm. Best onderhoudend door de droogkomische presentatie was ook zijn Product of Circumstance. Maar om hem nou te verklaren tot Grote Vernieuwer van de Dans en hem tot centrale gast van het festival te kiezen, gaat te ver. Hooguit is Le Roy een orginele beweger met een cabaretesk te noemen provocatieve houding.

Evenmin baanbrekend was Mazy, een stuk voor vijf dansers van de Oostenrijker Willi Dorner dat waarneming en de relatie tussen lichaam en geest (bewustzijn) als thema heeft. Slechts de drie vrouwensolo's kunnen boeien. Elk werken ze vanuit een specifieke bewegingskwaliteit: eentje laat haar hoofd als een loodzware bal rollen en tollen, een ander laat fel haar heupen en schouders wegschieten of -glijden, een derde past en meet de grond vanuit haar gewrichten. Alsof Dorner het functioneren van de menselijke anatomie in hoofdstukken aanschouwelijk wilde maken. Echt ernstig wordt de overtrokken waardering voor de nieuwe generatie dansmakers bij Anna Huber, een Zwitserse die een duet maakte met de Taiwanees Lin Yuan Shang. Een oeverloze bewegingsstudie op oervervelende geluiden met als decor een lichtpeertje. Het spande erom wat erger was: de structuurloze dans of het amateurniveau van de uitvoerenden. Of Springdance dit als tragisch misverstand ziet of als dansvernieuwing blijkt wellicht zondag uit een forumdiscussie over de vermeende dansrevolte, en anders uit de rest van het programma.

Xavier Le Roy: Product of Circumstances (17/4). Self unfinished (18/4). Willi Dorner: Mazy (18/4). Anna Huber/Lin Yuan Shang: L'autre et moi (19/4). Gezien in diverse theaters in Utrecht. Springdance duurt t/m 29/4. Inl.: (030) 2332032 of www.springdance.nl. Le Roy danst op 15 en 16/5 in Veem Theater, Amsterdam.