Alles wordt anders op Biënnale

De Nederlandse Saksia Bos zocht door de tweede Biënnale voor moderne kunst in Berlijn kunstenaars uit die zich op de buitenwereld richten.

,,Ik heb bewust voor een tegendraadse aanpak gekozen'', zegt ze.

Er is een Mini-Bar met een `trooster', een moderne biechtvader die spanningen wegneemt. Maar als iemand geaaid wil worden, doet de geblondeerde Beau in de rode mantel dat ook. In de spelonken onder de S-Bahn wordt een duivelse dansvoorstelling gegeven. Een Thaïse kunstenaar heeft een massage-salon ingericht: Happy Berlin. En wie contact zoekt met jongeren in Sarajevo of het levensverhaal van een Joegoslavische schoonmaakster in Berlijn wil horen kan in de studio van het Deense Superflex terecht.

Dit jaar wordt alles anders op de tweede Biënnale voor moderne kunst in Berlijn – de experimenteertuin voor jonge internationale kunstenaars. ,,We zoeken een dialoog en interactie met het publiek'', zegt Saskia Bos (48), Nederlandse en organisatrice van de Biënnale die gisteren in Berlijn is geopend. Ook de Nederlandse minister van Cultuur, Rick van der Ploeg, was er als een van de subsidiegevers.

Was het onderwerp bij de eerste Biënnale Berlijn, Berlijn (1998) de mythe van de nieuwe oude hoofdstad, ditmaal moet de tentoonstelling voor Berlijn een `venster op de wereld' zijn. Saskia Bos heeft gekozen voor het motto Beyond the Self. De vijftig artiesten, die de komende drie maanden hun werk laten zien zijn niet op zichzelf gefixeerd, maar richten zich meer op de buitenwereld.

Het gaat de kunstenaars niet om pretentieuze maatschappelijke veranderingen, maar om ,,kleine realiseerbare utopieën'', zegt Bos in Café Bravo bij de Kunst Werke in de Auguststrasse. De Kunst Werke is een van de vier locaties in de stad, waar de kunstenaars hun werk laten zien. Een schip vaart naar de verder gelegen S-Bögen bij de Jannowitzbrücke en de Allianz Treptowers. De vierde ruimte, het Postfuhramt, is bij Kunst Werke om de hoek.

`Betrekkingen', relaties met anderen, de dialoog zijn weer belangrijk voor jonge kunstenaars, zegt Bos. ,,Ze willen alledaagse processen transparent maken. Dat gebeurt in video-kunst, installaties, films en getapete interviews.''

Saksia Bos is gekozen als curator om haar expertise op het gebied van `nieuwe internationale ontwikkelingen'. Sinds 1984 is ze als directeur verbonden aan de Stichting De Appel in Amsterdam, het kunstinstituut waar ze sinds 1994 ook curators opleidt. Ze werkte voor Sonsbeek, de Biënnales in Venetië (1988) en Sao Paulo (1998) en voor de zevende Dokumenta in Kassel. Met haar concept voor de Biënnale verrast ze zelfs de cultureel verwende kunstcritici in Duitsland. De eerste reacties van de Duitse pers zijn opvallend positief. ,,Haar concept is verbazingwekkend'' en ,,Deze dimensie in de kunst frappeert'', schreven de cultuurcritici van de Berliner Zeitung en de Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ). Bos laat kunst zien, die als een vriendelijke, speelse en geestige geste in het alledaagse leven aanwezig is, constateert de FAZ onder de kop `Schmeckt gut, riecht gut, tut gut'.

,,Ik heb bewust voor een tegendraadse aanpak gekozen'', zegt Bos. ,,Kunst heeft in Duitsland met zijn strenge, hiërarchische structuren in de maatschappij, een lange traditie van verzet, van protest en expressie. Duitse kunstenaars zijn altijd een stoorzender geweest, juist omdat de verhoudingen hier zo star zijn.''

Daarom wil Bos iets anders laten zien: zinnelijke kunst, artiesten met ecologisch bewustzijn, kunstenaars zoals de Berlijner Christian Jankowski, die een directe interactie aangaat met het publiek, of Thaïse artiesten die de `zachte' dialoog zoeken.

Dat betekent niet dat er geen confronterende werken worden getoond. Enkele kunstwerken grenzen ,,aan de rand van het betamelijke'', meent Bos. Zo heeft de Berlijns-Turkse cineast Kutlug Ataman een film gemaakt over het leven van een travestiet, die zo shockerend is op de deur een bordje `liever niet voor kinderen' hangt. Arturas Raila uit Litauen laat videotapes zien over de neo-nazistische scene in zijn land, die zelfs enkele werknemers bij de Biënnale te ver ging. Technici weigerden zelfs de videotapes over te spelen omdat ze deze te rechts-radicaal vonden. Volgens Bos doet Raila echter niets anders dan een situatie in zijn land weergeven, waarmee hij het nog niet eens hoeft te zijn.

Bos hoopt met de tweede Biënnale jonge kunstenaars in Berlijn een stimulans te geven. Hoewel ze de kunst-scene er heel dynamisch vindt, hongert de stad volgens haar tegelijkertijd naar nieuwe impulsen. ,,Berlijn worstelt met de spagaat tussen wat het pretendeert te zijn en wat het kan leveren.'' Met de toenemende professionalisering wint de pionierende kunstscene in Berlijn in ieder geval aan rijpheid, menen de critici. Het is geen toeval dat enkele artistieke `lievelingen' van Berlijnse galeriehouders ook op deze Biënnale zijn te vinden.

Biënnale Berlijn, tot 20 juni. Locaties: Kunst Werke (Auguststrasse), Postfuhramt (Oranienburger Strasse), S-Bahn-Bögen Jannowitzbrücke (Holzmarktstrasse), Allianz Treptowers (Treptower Park).