Val van Maleisische alleenheerser ingezet

Het einde van de alleenheerschappij van de Maleisische premier Mahathir kwam gisteren weer een stapje dichterbij. Een door hemzelf in het leven geroepen commissie heeft felle kritiek op zijn dictatoriale leiderschap.

Een gebarsten voorruit van de auto van de Indiase R. Muthaloo heeft, naar nu blijkt, op 5 maart het einde van het leiderschap van de Maleisische premier Mahathir bin Mohamad dichterbij gebracht. Het was een ongelukkige samenloop die dag: een Indiase begrafenisstoet van hindoes ging in de sloppen van Petaling Jaya, twintig minuten van Kuala Lumpur, dwars door een trouwfeest van islamitische Maleiers. Samen met de boeddhistische Chinezen leven de drie etnisch-religieuze groepen in Maleisië in een kwetsbare balans naast elkaar. Als iedereen zich had ingehouden, was de door de auto van Muthaloo aangevoerde stoet wellicht in stilte voorbij getrokken. Maar een Maleise feestvierder riep: ,,Allah is groot'' en er knapte iets onder de Indiase begrafenisgangers.

Na het gevecht dat daarop ontstond, waarbij de autoruit van Muthaloo sneuvelde, laaiden etnische conflicten op in de arme steden rondom Kuala Lumpur, waarbij doden en gewonden vielen. De 28-jarige Indiase Parameswary Batumalai bijvoorbeeld zag hoe haar Indiase buurman werd doodgeslagen door vier jonge Maleiers terwijl de politie, eveneens Maleiers, toekeek en mensen tegenhield die de buurman wilden helpen.

In Maleisië bleven tot nu toe ongeregeldheden meestal bij één uitbarsting, dankzij een belangrijke pijler onder Mahathirs leiderschap: de Internal Security Act. De bevolking was doodsbang voor deze Binnenlandse Veiligheidswet waarmee iedereen voor onbepaalde tijd en zonder proces kan worden vastgezet, bijvoorbeeld op grond van de vage aanklacht `opruiing'. Maar na 5 maart bleek de onvrede groter dan de vrees voor de wet. Het ene incident in Petaling Jaya mondde uit in een golf van protesten: doordat de regering niet meteen een einde maakte aan het oproer, kregen Mahathirs tegenstanders meer zelfvertrouwen en werd de kritiek steeds heviger.

Gisteren kwam die kritiek zelfs uit Mahathirs eigen kring. Een mensenrechtencommissie vol prominente oud-politici en juristen die allemaal hun zetel aan Mahathir te danken hebben, kwam met een rapport dat korte metten maakte met zijn totale beleid. De commissie leverde vooral kritiek op Mahathirs honger naar controle over land en volk, met behulp van wetten ,,die de elementaire vrijheden en rechten van het individu beperken of schenden''. Voor steeds meer Maleisiërs is, schrijft de commissie, ,,een volle maag niet langer genoeg''.

Economisch is het Maleisië inderdaad beter gegaan dan de omringende landen, Singapore uitgezonderd. Onder Mahathir werkte Maleisië aan megalomane bouwwerken, die het land op de wereldkaart moesten zetten. En Mahathir verwees zijn weinige critici naar de economische bloei die het directe resultaat was van zijn leiderschap.

Vier jaar geleden stortte de economie ondanks de `onfeilbare' premier in. Mahathir zorgde ervoor dat zijn populaire tegenstrever Anwar Ibrahim voor vijftien jaar in de gevangenis verdween. Mahathirs politieke partij, de UMNO, moest bij de laatste landelijke verkiezingen in november 1999 veel zetels prijsgeven aan de fundamentalistisch-islamitische PAS-partij. Bij tussentijdse verkiezingen ging het kiesdistrict van Mahathir verloren.

Mahathirs positie kalft intussen verder af doordat hij het onmogelijke probeert: hij zoekt steun bij álle bevolkingsgroepen. Om islamitische Maleiers terug te winnen benadrukt hij de Maleise oorsprong van zijn UMNO en de wettelijk vastgelegde bevoordeling van Maleiers. Zij beoordelen hun premier in het openbaar echter als ongeloofwaardig doordat Mahathir tegelijkertijd het de Chinese en Indiase minderheden naar de zin probeert te maken. Hij kan niet zonder hun electorale steun, zo bleek in november 1999, en dus hamert Mahathir op nationale eenheid en suggereert hij dat ooit een niet-Maleier premier zal worden.

De verzwakking van Mahathirs gezag mondt nu uit in een spiraal van rassenrellen die hij niet kan keren. ,,Er zijn geen rassenrellen'', zei hij, ,,maar als mensen het gerucht verspreiden dat Indiase mensen Maleiers aanvallen, dan komen ze naar buiten en gebeurt het.'' De oppositie krijgt steeds meer zelfvertrouwen en Mahathirs tegenstrever Anwar wint aan populariteit vanuit de gevangenis. Voeg daarbij de sombere economische verwachtingen en de kritiek van de voormalige Mahathir-getrouwen gisteren, en politieke waarnemers lijken gelijk te krijgen met hun voorspelling dat de val van Mahathir nabij is.