Stop toch met lijden (2)

Het was interessant te lezen over Constantine's sword van James Carroll en het lijkt mij dat deze auteur het voor het grootste deel bij het rechte eind heeft. Maar er is een punt waarin ik me niet kan vinden: dat het zogenaamde zwijgen van het Vaticaan tijdens de Tweede Wereldoorlog op een lijn wordt gezet met inquisities en kruistochten. Uitgerekend de in het artikel genoemde auteur Hans Jansen heeft niet lang geleden een boek het licht doen zien, De zwijgende paus? Het protest van Pius XII en zijn medewerkers tegen de jodenvervolging in Europa, waarin deze het opneemt voor de `oorlogspaus' Pius XII en ook uitgebreid toelicht waarom deze nooit in het openbaar zijn stem verhief tegen de nazi's.

Overigens is Jansen niet de eerste die het voor Pius XII opneemt. Al in 1967 verscheen het boek De laatste drie pausen en de joden van de auteur Pinchas Lapide, waarin uitgebreid verslag wordt gedaan over hoe Pius XII veel joden heeft helpen redden. Lapide's verdediging komt er op neer dat een luid protest van Pius XII hoogstwaarschijnlijk een averechtse uitwerking zou hebben gehad. Dat was ook de mening van de Amerikaanse jurist R.W. Kempner, die Lapide in zijn boek aanhaalt: `Elk woord van Pius XII tegen zo'n krankzinnige als Hitler zou een nog grotere ramp teweeg hebben gebracht.'

Weinig mensen zijn meer vertrouwd met het netwerk van machtsverhoudingen dat het Derde Rijk beheerste dan Kempner, de voor Amerika optredende eerste aanklager tijdens het proces van Neurenberg. Onder meer Lapide's boek heeft mij tot de overtuiging gebracht dat Pius XII ten onrechte postuum aan de schandpaal is genageld als een onverschillige, laffe paus, die zelfs verdacht wordt van nazi-sympathieën, terwijl het tegendeel waar is. Helaas wordt de mythe van de `foute paus' door velen als een `feit' aanvaard.

    • E.I.G. van Daalen