Brazilië is lichtend voorbeeld

Ieder land heeft zijn eigen patentwetgeving. Van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) moeten alle ontwikkelingslanden deze in het jaar 2006 aangepast hebben aan het internationale verdrag over intellectueel eigendom, het akkoord over Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights (TRIPS). Dit bepaalt hoe lang patenten op geneesmiddelen geldig zijn. In bepaalde situaties kan een land dwanglicenties uitvaardigen, zodat er `merkloze' of generieke versies van een geneesmiddel gemaakt kunnen worden. Het TRIPS-verdrag is vatbaar voor verschillende interpretatie. Volgens activisten wordt het TRIPS-verdrag ook politiek gebruikt.

In de aanloop tot het proces maakten vier medicijnproducenten eerder dit jaar bekend dat ze de prijzen van een aantal aids-remmers voor een tiende van de Amerikaanse marktprijs zouden aanbieden aan ontwikkelingslanden. De verlaging ging onmiddellijk in. Dat was geen plotselinge gulheid. Zij wilden gesleutel aan patenten vóór blijven.

Een soortgelijk initiatief was het aanbod in mei 2000 van een aantal farmaceuticaproducenten om onder toezicht van de VN bilaterale afspraken te maken met ontwikkelingslanden. Zes Afrikaanse landen zijn daar tot dusver op ingegaan. Ieder land heeft eigen afspraken gemaakt. Begin deze maand meldde Mali dat het met vier medicijnproducenten een korting van 89 procent voor aids-remmers was overeengekomen.

Geneesmiddelen zullen niettemin voorlopig buiten het bereik blijven van de gemiddelde Afrikaan. Ondanks de drastische kortingen zijn gepatenteerde aids-remmers nog steeds duurder dan generieke versies – en zelfs die zijn te kostbaar. Van de 180.000 Senegalezen met hiv zullen naar schatting er slechts duizend direct profiteren van prijsverlagingen. Volgens de Wereld Gezondheids Organisatie (WHO) zal de medicijndistributie in Afrika eerst moeten worden ondersteund met veel buitenlands geld wil de behandeling van aidspatiënten überhaupt van de grond komen.

Zonder een goede gezondheidszorg helpen goedkope medicijnen onvoldoende. Brazilië begon enkele jaren geleden met het opzetten van klinieken en voorlichtingsprogramma's met hulp van de Wereldbank. De regering zag vroeg in dat structurering van de gezondheidszorg noodzakelijk was om de aids-epidemie de kop in te drukken. Behandelingen worden gratis aangeboden. Brazilië is nu een lichtend voorbeeld in de strijd tegen aids.

Cruciaal was Braziliës patentwetgeving, die bepaalt dat medicijnen nagemaakt mogen worden als de patenthouder ze niet al zelf in Brazilië produceert. In januari diende de Amerikaanse regering een klacht in bij WTO omdat Brazilië zich niet aan het TRIPS-verdrag zou houden. Die klacht is nog in behandeling.

India, Thailand en Egypte hebben een patentwetgeving die de generieke industrie ruim baan geeft. In India werd in 1972 een wet van kracht die alleen het productieproces van geneesmiddelen beschermt, niet de medicijnen op zich.Op de jaarvergadering van de WHO in mei staat een debat over TRIPS hoog op de agenda.

    • Pauline Bax