Anita Desai verhaalt tussen culturen

Met de verhalenbundel Diamond Dust heeft Anita Desai een op het eerste gezicht zwaarmoedig vervolg geschreven op Fasting, Feasting. In die roman, waarmee ze vorig jaar op de shortlist voor de Booker Prize stond, beschreef Desai hoe mensen geleefd kunnen worden in een wereld die beheerst wordt door beklemmende familiebanden, religie of een rigide eetcultuur.

Ook in Diamond Dust worden veel personages geleefd: de een door zijn hond, de ander door z'n overleden vrouw en er is zelfs een personage dat geregeerd wordt door het beeld van zijn eigen dood. Dit is het geval in `The Man Who Saw Himself Drown' waarin een zakenman tijdens een avondwandeling getuige is van zijn eigen verdrinking. Hij wordt officieel doodverklaard en leest in de krant over zijn ongeluk. Hij is nu iemand zonder identiteit maar in plaats van zich vrij te voelen en elders opnieuw te beginnen, voelt hij zich beklemd. Voor hem zit er niets anders op dan te doen waartoe hij bestemd was: verdrinken, zij het nu in een modderig dorpsriviertje in plaats van in een stedelijke rivier met allure.

Stad versus platteland, moderne wereld tegenover traditionele waarden en engagement in plaats van schoonheid: het zijn grote kwesties waarover Desai schrijft. Ze doet dat in een onopgesmukte stijl. Zonder larmoyant te worden zet ze op nauwkeurige en effectieve manier de levens neer van mensen die tussen culturen en tradities hun plek moeten vinden.

In het slotverhaal `The Rooftop Dwellers' is het een jonge vrouw, Monya, die in de grote stad Delhi carrière wil maken. Ze slaagt er nauwelijks in om voor zichzelf keuzes te maken. Wegens de woningnood wordt ze uiteindelijk gedwongen een kamer te huren bovenop het dak van een huis, waardoor ze deel gaat uitmaken van de onbarmhartige gemeenschap van de dakbewoners.

Het gezin van wie ze huurt terroriseert haar, de buren bestelen haar en een vriendin misbruikt haar. Zij wordt kortom geleefd maar zal, zo suggereert Desai in het mooie slot, misschien weten te ontsnappen. Wanneer haar moeder in een brief schrijft dat ze `zo'n aardige jongeman' heeft ontmoet met wie Monya zou moeten trouwen, barst ze uit in een hysterische lachbui. Die lijkt redeloos maar is het niet: haar vreugde markeert haar vrijheid ondanks alles.

Anita Desai: Diamond Dust.

Vintage, 207 blz. ƒ29,95

    • Toef Jaeger