Topprioriteit voor vrijhandel

In Québec begint morgen een topconferentie van alle 34 staatshoofden en regeringsleiders van het westelijk halfrond. Doel is een vrijhandelszone voor het hele gebied, van Vuurland tot Alaska.

De tijd lijkt er rijp voor: de Free Trade Area of the Americas (FTAA), een reusachtige vrijhandelszone van alle landen in Noord-, Midden- en Zuid-Amerika en het Caraïbisch gebied. Vorming van zo'n handelszone, die met bijna 800 miljoen consumenten en een gezamenlijk bruto nationaal product van 11 biljoen dollar (27,5 biljoen gulden) de grootste ter wereld zou zijn, is het hoofdthema van de derde Summit of the Americas, een topontmoeting van 34 staatshoofden en regeringsleiders uit het westelijk halfrond de komende dagen in het Canadese Québec.

Vooral de Amerikaanse president George Bush, voor wie de top de eerste is van zijn presidentschap, is voorstander van zo'n vrijhandelszone. De FTAA moet voortbouwen op NAFTA, het Noord-Amerikaanse vrijhandelverdrag tussen de Verenigde Staten, Canada en Mexico, gesloten tijdens het bewind van zijn vader. Dat verdrag heeft geleid tot een explosie van handel tussen de drie partners. Verdere handelsliberalisering, samen met belastingverlagingen, is volgens Bush de beste methode om economische groei te handhaven.

Bovendien moet het project vorm geven aan een eigen buitenlands beleid van Bush. De voormalig gouverneur van het aan Mexico grenzende Texas gelooft sterk in het aanhalen van betrekkingen met Latijns-Amerikaanse landen. Voeg daarbij het streven om voor het eerst sinds 1994 een multilateraal handelsverdrag te sluiten, en zo de mislukking van de besprekingen in het kader van de Wereldhandelsorganisatie WTO in 1999 in Seattle achter te laten, en wat Bush betreft is de FTAA de kans om aan te tonen dat hij is wat hij zegt: een ,,honest-to-God free trader''.

Ook in andere landen in de `nieuwe wereld' bestaat aanzienlijke animo voor het idee om importtarieven op zo'n 7.000 producten terug te dringen en andere handelsbarrières af te schaffen. Gastheer Canada, in omvang de tweede economie van het gebied, beschouwt handelsliberalisering als de beste manier om economische voorspoed en stabiliteit te verstevigen in Latijns-Amerika. Chili voert al besprekingen met de VS over een bilateraal vrijhandelsverdrag. Wat Argentinië betreft is economische integratie met Noord-Amerika wellicht het wondermiddel om het land terug te halen van de economische afgrond.

Maar er zijn ook bedenkingen. Met name Brazilië, de grootste economie van Latijns-Amerika en een cruciale partner in FTAA-besprekingen, wil niet te hard van stapel lopen uit vrees voor economische overheersing door de VS. Het land, dat het economisch relatief voor de wind gaat, is bang dat een FTAA het einde zou betekenen van Mercosur, de douane-unie van Brazilië met Argentinië, Uruguay and Paraguay. PresidentCardoso zou liever het voortouw nemen bij uitbreiding van dat handelsblok over heel Zuid-Amerika alvorens te onderhandelen met de VS.

Dat zit er echter niet in, want Mercosur kampt met interne fricties. Zo is Brazilië schoorvoetend akkoord gegaan met een opschorting van de afspraken door Argentinië, op initiatief van de Argentijnse minister van Economische Zaken Domingo Cavallo. Hij heeft nationale importtarieven op productiegoederen tijdelijk afgeschaft en accijnzen op consumentenproducten opgeschroefd tot 35 procent om Argentijnse producten weer concurrerend te maken.

Een ander Braziliaans bezwaar tegen een FTAA-verdrag is dat de VS cruciale exportproducten uit Latijns-Amerika willen blijven weren. Zo komen staal, textiel en landbouwproducten, exporten waar Brazilië het van moet hebben, in de ogen van Amerikaanse belangengroepen niet in aanmerking voor liberalisering. Als toegang tot de Amerikaanse markt voor dergelijke producten uitblijft, zo redeneert Brazilië, dan is het misschien niet de moeite waard Braziliaanse bedrijven bloot te stellen aan open concurrentie met de VS en Canada.

Ook anderen hebben twijfels over de FTAA. President Hugo Chávez van Venezuela, dat samen met Colombia, Ecuador, Peru en Bolivia deel uitmaakt van het Andes-pact, deelt de Braziliaanse mening dat Latijns-Amerikaanse landen samen sterk zouden moeten staan tegenover de VS. En Caraïbische landen, verenigd in de economische zone Caricom, zijn vaak voor een groot deel van hun overheidsinkomsten aangewezen op invoeraccijnzen. Voorkeurstoegang tot de Amerikaanse markt is niettemin aantrekkelijk voor alle landen in de regio.

Brazilië is evenwel de aanvoerder van het behoedzame kamp in Québec-Stad. Eerder deze maand blokkeerde het een Amerikaans voorstel om meer haast te maken met de FTAA. De VS wilde de vrijhandelszone al in 2003 rond hebben; Brazilië hield vast aan de oorspronkelijke datum 2005.

Uiteindelijk ligt de grootste uitdaging voor Bush wellicht in de VS zelf. Veel Amerikanen vrezen dat onder een FTAA banen naar lagelonenlanden in het zuiden zullen verdwijnen. Bovendien wacht Bush nog op toestemming van het Congres. De president die te krijgen door te wijzen op het onvervuld potentieel dat hij in een FTAA ziet: export naar landen ten zuiden van Mexico.

    • Frank Kuin