Kapotte ruit te koop

Vandaag wordt door het Weense veilinghuis Dorotheum een uniek, maar tegelijk ook bizar historisch voorwerp verkocht: een kapotte autoruit. Verwachte opbrengst: 1.500 tot 2.300 euro. Het gaat hier om een exemplaar van wereldhistorisch belang. Hij stamt van de moordaanslag op 28 juni 1914 te Sarajevo op de Oostenrijkse troonopvolger aartshertog Frans Ferdinand van Habsburg, het begin van de Eerste Wereldoorlog. De ruit komt uit de nalatenschap van Max Thiel, privé-chauffeur van de vermoorde troonopvolger.

De toedracht van dit attentaat was volgens ooggetuigen als volgt. De aartshertog en zijn gemalin Sophie waren na een legerinspectie in het toen bij Oostenrijk behorende Bosnië naar de hoofdstad Sarajevo gereisd, ofschoon velen dit hadden afgeraden. Niet alleen stond de Balkan bekend als een politiek gevaarlijk gebied (het `kruitvat' van Europa), maar bovendien was voor de dag van de legerinspectie uitgerekend gekozen voor de Servische nationale rouwdag, `Vidovdan'. Op deze dag werd de slag op het Merelveld herdacht waarmee 525 jaar eerder de onderdrukking van de Serviërs door de Turken was begonnen (1389). In Sarajevo beschouwden veel nationalistische Serviërs de Oostenrijkers als een nieuw soort Turken. In de weken voor de komst van Frans Ferdinand en Sophie waren vlugschriften verspreid met teksten als `Nieder mit dem Hund und der Drecksau!' Desondanks waren de veiligheidsmaatregelen minimaal.

Op die fatale zondag was het stralend weer. 's Morgens stapte het troonopvolgerpaar in een gereedstaande auto voor een stadsrondrit. Frans Ferdinand droeg een helblauw generaalsuniform, zijn vrouw Sophie een witte jurk, een grote witte hoed met veer en een voile over haar gezicht. De straten stonden vol toeschouwers. Terwijl de stoet langzaam voortreed, werd plotseling uit het publiek een bom naar de auto van het aartshertogelijk paar geworpen. Chauffeur Max Thiel zag dit en gaf vol gas. De bom viel op het naar achter geschoven autodak en gleed op de grond waar hij explodeerde. Twee leden uit het gevolg werden zwaar gewond. De aartshertog stapte even uit, informeerde naar de toestand van de gewonden, en stapte weer in.

De tocht werd vervolgd. In het stadhuis werden Frans Ferdinand en Sophie plechtig begroet door de burgemeester. ,,Wat heb ik aan uw praatjes'', bromde de aartshertog toen deze met zijn toespraak wilde beginnen, ,,ik kom hier op bezoek en word met bommen ontvangen!''

Rond 10.45 uur zat het gezelschap weer in de auto's, die de route vervolgden. Om tien voor elf werden vanuit de menigte twee schoten gevuurd, die beide doel troffen. Frans Ferdinand werd in het gezicht geraakt, zijn vrouw Sophie in de buik. ,,Sopherl, Sopherl, stirb mir nicht!'' kreunde Frans Ferdinand, ,,bleibe für meine Kinder!'' Maar Sophie was al gestorven. Uit de mond van de aartshertog stroomde bloed dat door zijn adjudant met een zakdoek werd weggeveegd. ,,Lijdt Uwe Keizerlijke Hoogheid zeer?'' vroeg hij aan de stervende. ,,Het is niets, het is niets, het is niets'', zei deze en herhaalde dit nog enige malen. Vervolgens begon hij te rochelen. Om elf uur constateerden toegesnelde artsen de dood.

De privé-chauffeur Max Thiel hield aan dit drama niet alleen de kapotte autoruit over, maar ook een kostbaar gouden horloge, dat op 19 april eveneens zal worden geveild. Het klokje was een geschenk van keizer Frans Josef, die de chauffeur hiermee beloonde voor zijn reactie bij de eerste aanslag.

    • Reinildis van Ditzhuyzen