De wonderbare spijziging van KPN

De zon rijst voor telecomconcern KPN. Vanuit het Oosten klinkt het bericht dat NTT Docomo, de mobiele tak van het Japanse telecomconcern NTT, bereid is zijn aandelenbelang te verhogen in KPN Mobile, de met schuld beladen mobiele dochter van KPN. Het krijgt op die manier het broodnodige geld binnen om een deel van zijn schuldenlast van netto 22 miljard euro te saneren. De deal zou een goed supplement zijn voor de inspanning die KPN zich getroost om zo'n 5 miljard euro binnen te halen. Met het verschil dat die 5 miljard moet komen uit verkoop van niet-kernactiviteiten, terwijl Mobile juist een kernactiviteit bij uitstek is. De aandeelhouders van KPN mogen zich, bij een nieuwe investering door NTT, opmaken voor een herhaling van de wonderbare winstvermenigvuldiging van 2000.

NTT nam vorig jaar een aandeel van 15 procent in KPN Mobile, en betaalde KPN daar 4 miljard euro voor. Wat daarna gebeurde is op te vatten als een dubbele boekhouding op afstand. KPN voerde de boekwinst van 2,3 miljard op de verkoop aan NTT op als inkomsten, en liet het bedrag als bijzondere bate via de winst- en verliesrekening lopen. Zo kwam het concern over 2000 uit op ruim 1,8 miljard euro winst.

Nam NTT in Japan op zijn beurt de uitgave die het deed aan de aandelen KPN Mobile dan ook als bijzondere last in de winst- en verliesrekening? Welnee. Daar bleef de operatie gewoon binnen de balans. Zo werd ergens tussen Tokio en Amsterdam per saldo vanuit het niets een winst gecreëerd: een nieuwe vorm van `geldschepping'. Van de accountants mag het.

Het geheel heeft absurdistische trekjes. Stel twee bedrijven die telkens elk jaar een klein aandeel in elkaar nemen. De kosten houden ze allebei binnen de balans, maar de baten voeren ze op als winst. Als de buitenwereld maar goedgelovig genoeg is, kunnen de twee het zo optisch best een tijdje uithouden.

Zo mooi is het natuurlijk niet. NTT neemt de last wel degelijk, en heeft die thuis deels gefinancierd met de uitgifte van eigen aandelen. En KPN? Dat heeft tegenover de bate in werkelijkheid een last van vijftien procent van de stroom van toekomstige netto-inkomsten uit KPN Mobile, die voortaan aan NTT toevalt.

Een nieuwe investering die NTT overweegt zal, als die op dezelfde manier wordt uitgevoerd, aan beide kanten net zo moeten worden afgehandeld. Maar als de aandeelhouder gewoon maar blijft kijken onder de streep van de winst- en verliesrekening, kraait er geen haan naar.