De wijnen van Göring

Een berg gevuld met wijn, dat is Cricova. Toen het communistische bewind begin jaren vijftig plannen maakte voor de bouw van een fabriek voor wijn, brandy en champagne, ontdekten de ingenieurs onder hun voeten een enorme potentiële wijnkelder. Het was een oude leisteenmijn met zestig kilometer aan gangen, een constante temperatuur van 12 tot 14 graden en een luchtvochtigheid van 96 procent. Ideaal voor de opslag van wijn.

Moldavië is het armste land van Europa. De drankfabriek van Cricova houdt met moeite het hoofd boven water, maar zijn wijnkelder, de grootste ter wereld, heeft zich ontwikkeld tot een populaire attractie. Bezienswaardigheden zijn een miljoen flessen en duizenden vaten wijn, luxueuze proefkamers en de oude collectie van rijksmaarschalk Herman Göring.

Rondom Cricova liggen wijngaarden zover het oog reikt. Boven op de holle berg staat de drankfabriek in verval, daarna krult de weg naar de ingang. Eerst een legerpost in een soort kasteeltoren, dan rijden we via een James Bond-achtige poort de berg in. Na een brede tunnel strekken de schemerige boulevards van de ondergrondse wijnstad zich links en rechts uit. Ze heten Riesling, Pinot of Cabernet. Stapvoets rijden we tussen eindeloze rijen houten vaten. Er hangt een gewijde stilte. Nog een doorgang, dan volgt de afdeling Franse- en Sovjetchampagne. Daar is meer bedrijvigheid: champagne moet regelmatig worden gekeerd.

In het hart van het gangencomplex bevinden zich de gewelven voor wijnproevers, een goed onderhouden uitstalkast van Sovjetkitsch. Op een ereplaats hangt een gesigneerde foto uit 1966 van kosmonaut Joeri Gagarin, de eerste man in de ruimte. ,,Mogen uw prachtige wijnen vele medailles winnen'', schrijft Gagarin, een erkend drankliefhebber. ,,Als de aarde daarvoor niet voldoende metaal bevat, haal ik het voor u van de maan!'' Metalen buislampen werpen gedempt licht op een brede trap van licht- en donkerbruine platen graniet. Links een kamer van opgewreven hout met boerenmotieven, rechts een Kleine Zeemeermin-fantasie met schelpen en anemonen, rechtdoor een lakhouten tafel van enkele tientallen meters lengte. ,,Vroeger vergaderde de lokale partijtop daar soms aan'', zegt een gids. ,,Heel veilig, zo diep onder de berg.''

Wijnmaken is een cultus in Moldavië. Waar het leven van de Rus niet compleet is zonder datsja, het houten buitenhuisje in de bossen, daar streeft de Moldaviër naar zijn eigen wijngaard. Bij een kennismaking komt al snel het familiebrouwsel op tafel, meestal een troebel geel mengsel in een oude colafles. Rond de hoofdstad Chisinau valt niets anders te zien dan glooiende heuvels met wijnranken.

,,Wij gaan de wereld met wijn vullen'', riepen de nieuwe leiders van het onafhankelijke Moldavië in 1991 dan ook enthousiast. Maar de wereld bleek al vol. Waren de wijnen en champagnes van Cricova in de Sovjet-Unie de absolute top, nu kampt het met scherpe concurrentie uit Frankrijk en Spanje, Bulgarije en Roemenië. En de overgang van de grove smaakpapillen van de Sovjet-Unie naar de verwende Westerse markt bleek niet eenvoudig. Moldavië wordt in het Westen geassocieerd met goedkope slobbertjes, niet met de rode kwaliteitswijnen die het wel degelijk op de markt brengt.

Cricova is een staatsbedrijf met alles wat daarbij hoort: verouderde apparatuur en productiemethoden, bureaucratische rompslomp en Vadim Marin. Deze jeugdige directeur marketing moet zijn baan wel aan een oom te danken hebben. Zijn kantoortje is een warboel van folders en inpakmateriaal. `Voor de studie', mompelt Vadim bedeesd. Hij bekent ,,weinig van wijn te weten'', duikt steeds minutenlang weg in zijvertrekken en geeft op onze vragen slechts stuurse antwoorden van drie of vier woorden.

Dus sluiten we ons maar aan bij een groep toeristen. Via een gietijzeren hek volgen we hen naar het heiligste der heiligen: de vinotheek. In dit witte gewelf in de vorm van een wijnglas rijpen de beste wijnen van Cricova in hun flessen. Hier heerst Andrej Holestenco, een rondborstige verschijning die grossiert in oneliners. ,,Wij Moldaviërs houden van oude wijnen en jonge vrouwen'', bast hij. Of: ,,Iedere fles schrijft zijn eigen roman, wij moeten geduldig afwachten tot we hem mogen lezen.'' Of: ,,Vinologie is permanente training. Daarom neem ik mijn werk altijd mee op vakantie.''

In zijn vinotheek bevinden zich onder andere `Joodse paaswijn' uit 1902 en de restanten van de wijncollectie van Rijksmaarschalk Herman Göring. In april 1945 werden 60.000 flessen aangetroffen in Köningsberg – tegenwoordig Kaliningrad – en naar Moskou verscheept, uiteraard nadat het Rode Leger zijn deel had genomen. Nadat ook het Kremlin van zijn kater was bekomen, werden de overgebleven flessen – enkele honderden – naar Cricova verscheept. Begin jaren negentig verkocht de fabriek elk jaar een paar flessen om de kas te spekken. Dat is nu voorbij, beweert Andrej Holestenco stellig, maar wie zal het zeggen? Görings Château Latour uit 1938 brengt naar verluidt 60.000 dollar op. Dat is een wel erg grote verleiding in het straatarme Moldavië, dat aan wijn immers geen gebrek heeft.

Informatie over reizen naar Moldavië en Cricova:

www.inyourpocket.com./Moldova/index.shtml

http://www.voiaj.net.md/10_en.html

http://www.relsoft.md/projects/winetour/index.html